Ciidamada Cirka ee Israa’iil oo sheegay in ay Iran ku soo rideen in ka badan 5,000 oo rasaas ah
Ciidamada cirka ee Israa’iil ayaa sheegay in ay Iran ku rideen in ka badan 5,000 oo rasaas ah tan iyo markii uu dagaalka bilowday Sabtidii.
Xogtan lagu soo dhigay baraha bulshada, ayay lagu sheegay in ay xoogga saarayso aagga Tehran.
Dhanka kale, ciidamada difaaca Israa’iil ayaa sheegay inay aqoonsadeen gantaallo laga soo riday Iran oo ku socday Israa’iil wax yar ka hor intaan lasoo dirin.
Qoraalka lasoo dhigay barta X, ayaa intaa ku daray in nidaamyada difaaca ay u shaqeynayaan si ay uga hortagaan khatarta.
War deg deg ah, Siddeetan meydad oo la helay kadib markabka Iran ee quusay
Ilaa 80 mayd ayaa la helay kadib markii uu quusay markab Iran laga leeyahay, sida loo sheegay BBC.
Meydadka 80 qof oo saarnaa markab laga leeyahay Iran oo ku degay badweynta Hindiya ayaa la helay, sida uu BBC Sinhala u sheegay xoghayaha wasaaradda gaashaandhigga Air Vice Marshal Sampath Thuyyakontha.
Ra’iisul
wasaaraha dalka Itoobiya Abiy Axmed ayaa ku eedeeyay madaxda kooxda TPLF iyo
dowladda Eritrea inay u dhaqaaqeen sidii ay dib ugu soo celin lahaayeen
dagaalladii ka dhacay dalkaasi.
Wuxuu ku
dhaleeceeyay madaxda TPLF ee Tigray-ga inay door ku leeyihiin ka
hortagga isbedellada siyaasadeed iyo kuwa horumarka ee Tigray-ga.
Waxa uu sidoo
kale ku eedeeyay dowladda Eritrea in ay dhibaato weyn u geysatay dadka rayidka
ah iyo kaabayaasha dhaqaalaha intii lagu jiray dagaalkii Tigray ee 2022 .
Waa markii labaad
oo dowladda Itoobiya ay ku eedeyso ciidamada Eritrea xadgudubyada noocaan ah.
Eritrea ayaa mar
sii horreysay cambaareysay hadallada la midka ah ee ra’iisul wasaaraha oo ku
tilmaamay “wax laga xishoodo oo laga yaqyaqsado”.
"Iiraan waxay isku dayday in ay disho Madaxweyne Trump," ayuu yiri Hegseth, wuxuuna intaa ku daray, "Madaxweyne Trump waa uu ku qoslay arrintaasi."
Wuxuu sheegay in Salaasadii, Mareykanku uu "uu ugaadhsaday oo uu dilay" "hoggaamiyihii unugga ee isku dayay inuu dilo Madaxweynaha Trump".
Maxaa ka jira in la weeraray warshaddii ugu weynayd ee shidaalka Sucuudiga?
Xigashada Sawirka, Getty Images
Wasaaradda Difaaca ee Sacuudi Carabiya ayaa sheegtay in la isku dayay in weerar loo adeegsaday diyaarad aan duuliye lahayn lagu beegsado warshad weyn oo sifeysa shidaalka dalkaasi.
Weerarka ayaa lagu bartilmaameedsaday warshad sifaysa shidaal oo ku taalla Ras Tanura, taas oo la rumeysan yahay inay tahay xarunta ugu weyn ee sifeynta shidaalka ee dalka Sacuudi Carabiya.
Sida ay Wasaaradda Difaacu sheegtay, “Qiimaynta hordhaca ah waxay muujinaysaa in weerarkan loo adeegsaday diyaarad drone ah, balse wax khasaare ah ma uusan geysan.”
Aaskii Aayatollah oo dib loo dhigay
Xigashada Sawirka, Getty Images
Warbaahinta dawladda Iiraan ayaa ku warrantay in dib loo dhigay aaska qaran ee Hoggaamiyaha Sare ee Iiraan, Ayatollah Ali Khamenei.
Aaskan oo qorshuhu ahaa in uu socdo muddo saddex maalmood ah ayaa la filayay inuu bilaabmo maanta, iyadoo sawirro lagu baahiyay baraha bulshada ay muujinayeen diyaargarow lagu qabanayo munaasabadda.
Si kastaba ha ahaatee, wararku waxay sheegayaan in qabanqaabiyayaashu ay sheegeen in munaasabadda dib loo dhigi doono ilaa laga helo kaabayaal iyo diyaargarow buuxa oo lagu qaban karo.
Illaa iyo hadda lama shaacin taariikh cusub oo loo asteeyay qabashada aaska.
War deg deg ah, Markab ay Iiraan leedahay oo ku quusay Sri Lanka
Xigashada Sawirka, Getty Images
Ciidamada badda
ee Sri Lanka ayaa xaqiijiyay in ay soo badbaadiyeen 32 qof kadib markii ay soo
waceen markabka ciidamada badda Iran ‘IRIS Dena’ subaxnimadii hore ee saaka.
Budhika Sampath,
oo ah afhayeenka ciidamada badda ee Sri Lanka ayaa yiri: "In kasta oo ay
ka baxsan tahay biyaheenna, waxay ku jirtay gobolkeenna goobidda iyo
samatabbixinta. Markaa waxaa nagu waajib ah inaan uga jawaabno sida ku cad
waajibaadka caalamiga ah."
Waxa uu intaa ku
daray: "Waxaan helnay dad dul sabbeynaya biyaha, waanu soo badbaadinnay,
ka dib markii aan weydiinnay waxaan ogaannay in dadkaas ay ka yimaadeen markab
laga leeyahay Iran."
Waxa uu sidoo
kale sheegay in sida ku cad warqadaha markabka 180 qof la rumeysan yahay in ay
saarnaayeen, inkastoo aan la ogeyn tirada saxda ah ee la la'yahay.
War deg deg ah, Turkiga oo sheegay in ay qabteen gantaal laga soo ganay Iiraan
Xigashada Sawirka, Getty Images
Wasaaradda Difaaca Qaranka ee Turkiga ayaa sheegtay in gantaal ballistic ah oo laga soo riday Iiraan kuna wajahnaa Turkiga la soo riday.
Wasaaraddu waxay shaacisay in gantaalka ballistic-ga ah ee laga soo ganay Iiraan uu ka gudbay hawada Ciraaq iyo Suuriya ka hor inta aanu u jihaysan hawada Turkiga, halkaas oo ay ku soo rideen cutubyada difaaca hawada iyo gantaallada ee NATO ee ku sugan Bariga Badda Mediterranean-ka.
Wasaaraddu waxay sidoo kale sheegtay in qayb ka mid ah difaaca hawada ee lagu burburiyay gantaalka ka yimid Iiraan ay ku dhacday degmada Dörtyol ee gobolka Hatay, balse aysan jirin wax khasaare naf ama dhaawac ah oo ka dhashay dhacdada.
War deg deg ah, Wiilka Aayatollah oo badbaaday iyo diyaar garowga doorashada hoggaanka sare
Iiraan ayaa u diyaar garoobaysa inay doorato hogaamiyaha sare
ee cusub, warbixinnadu waxay sheegayaan in wiilka Aayatollah-gii dhintay uu
badbaaday
Wiilka Aayatollah, Ali Khamenei, ayaa sida laga soo xigtay
laba ilo oo Iiraani ah oo la hadlay wakaaladda wararka Reuters, ay sheegeen
inuu ka badbaaday weerarradii ka dhacay gudaha Iiraan.
Mojtaba Khamenei waa ilmaha labaad ee ugu weyn Ali Khamenei
– oo Sabtidii lagu dilay weerar Israeli ah – waxaana loo arkaa inuu noqon karo
Hogaamiyaha Sare ee Iiraan ee xiga.
Warbaahinta dowladda Iiraan ayaa kusoo warramaysa in maanta
la qaban doono xaflad janaasadeedka Ali Khamenei, waxaana wariyahaheena
caalamiga ah ee ugu weyn, Lyse Doucet, ka warbixinaysaa cidda u noqon karta
hogaamiyaha Iiraan xiga.
Trump waxa uu u maamuley wadahadallada sidii “gorgortan guri” – Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Iran
Xigashada Sawirka, Reuters
Qoraalka sawirka, Abbas Araghchi
Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Iiran, Abbas Araghchi, ayaa ku
eedeeyay Donald Trump in uu “miiska wadahadalka uu ugu tuuray si ula kac ah”,
sida uu ku sheegay qoraal cusub oo uu soo dhigay barta bulshada.
“Marka wadahadallo nukliyeer oo adag loo maamulo sidii
gorgortan guri, isla markaana been weyn ay mugdi ku samayso xaqiiqooyinka,
filashooyinka aan macquulka ahayn marnaba lama gaari karo,” ayuu yiri.
Araghchi wuxuu intaa ku daray in Trump uu “diblomaasiyadda
iyo dadka Mareykanka ee doortay uu khiyaamay.”
War deg deg ah, Mareykanka iyo Kurdida oo ka wada hadlay hawlgal lagu qaado Galbeedka Iiraan
Sida aan kasoo xiganay Reuters Ciidamada Kurdida Iiraan ayaa maalmahan la tashanaya
Mareykanka iyaga oo ka wada hadlaya in la weeraro ciidamada ammaanka ee Iran
qaybta galbeed ee dalka iyo sida loo fulin lahaa, sida ay sheegeen saddex ilo
oo xog-ogaal ah.
Isbahaysiga kooxaha Kurdida Iiraan ee jooga xuduudka Iiraan
iyo Ciraaq, gaar ahaan gobolka ismaamul-hoosaadka ah ee Kurdistaan ee Ciraaq,
ayaa qaatay tababar ay k ugali karaan dagaal noocaas oo kale ah, iyaga oo
rajeynaya in ay daciifiyaan ciidamada milatari ee dalka, iyadoo Mareykanka iyo
Israa’iil ay bartilmaameedyo Iiran ku garaacayaan bombo iyo gantaallo.
Ujeedadu waxay ahaan lahayd in la abuuro fursad ay
muwaadiniinta Iiran ee ka soo horjeeda dowladda ay kacaan, maadaama
Hoggaamiyaha Sare Ali Khamenei iyo mas’uuliyiinta kale ee sare la dilay tan iyo
markii weerarka Mareykanka-Israa’iil uu bilaabmay Sabtidii, sida ay sheegeen
laba ka mid ah ilahaasi.
Ilaha ayaa intaa ku daray in go’aan kama dambeys ah aan weli
laga gaarin hawlgalkan iyo waqtiga uu dhici karo, iyagoo ka hadlay shuruudaha
qarsoodiga ah si xor ah uga warbixiya qorshaha milatari ee xasaasiga ah.
Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu ayaa fuliyay
hamigiisii ahaa in uu hoggaanka Iiran uu rido, laakiin iswaafajintiisa dhow ee
uu la leeyahay Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa wajahaysa imtixaan,
iyadoo olole milatari oo wadajir ah uu halis ugu jiro inuu sii socdo, isla
markaana ujeedooyinkiisu ay isbeddeli karaan toddobaadyada soo socda.
Ujeedada Mareykanka ayaa ahayd in la burburiyo gantaallada
iyo ciidamada badda ee Iiran, isla markaana laga hortago in ay hesho hub
nukliyeer ah. Madaxa Pentagon-ka, Pete Hegseth, ayaa isla maalintaas shir
jaraa’id ku sheegay in hawlgalku uusan ahayn “dagaal loogu talagalay beddelidda
maamulka.”
Dhanka kale, Netanyahu ayaa si toos ah ugu baaqay
muwaadiniinta Iiran inay wadooyinka u soo baxaan oo ay ka tuuraan
hoggaamiyayaashooda, isagoo xitaa Isniintii habeenkii yiri: “Waxaan abuuri
doonnaa xaaladaha, marka hore, si shacabka Iran ay gacanta ugu dhigaan
mustaqbalkooda,” sida uu u sheegay Fox News.
War deg deg ah, Qarax ayaa laga maqlayaa Tehraan iyada oo Israa’iil ku dhawaaqday weerarro cusub
Qarax weyn ayaa ka dhacay bariga Tehraan, sida ay sheegayaan
warbaahinta dowladda Iiraan iyo wariyeyaasha wakaaladda wararka ee AFP ee kasoo
waramaya magaalada.
Arrintan ayaa timid iyadoo Ciidamada Difaaca Israa’iil (IDF)
ay ku dhawaaqeen in ay bilaabeen weerarro ballaaran oo hawada ah oo lagu
beegsanayo bartilmaameedyo la xiriira maamulka magaalada.
Wararka ayaa tilmaamaya in qaraxyadani ay qayb ka yihiin
hawlgallada milatari ee Israa’iil iyo Maraykanku ka wadaan Iiraan, kuwaas oo ay
ku jiraan duqeymo lagu bartilmaameedsanayo xarumo milatari iyo goobaha
maamulka.
Suudaan oo ku eedeysay diyaaradaha (drone-ka) ee kasoo kacaya Itoobiya dhibaato ku hayaan dalkeeda
Xigashada Sawirka, NurPhoto via Getty Images
Qoraalka sawirka, Diyaarad nooca aan duuliyaha lahayn
Suudaan ayaa ku eedeysay in diyaarado aan duuliye lahayn
(drones) oo ka soo kacaya Itoobiya ay ku soo xadgudbeen dhulkeeda isla markaana
ay ka fuliyeen weerarro, iyadoo ku tilmaantay arrintaas “xadgudub cad” oo ka
dhan ah madaxbannaanideeda iyo sidoo kale “fal gardarro ah.”
Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Suudaan ayaa bayaan ay soo
saartay Isniintii, 22-kii Febraayo 2018, ku sheegtay inay la socotay gelitaanka
diyaarado kasoo kacay dhulka Itoobiya oo soo galay gudaha dalkeeda intii lagu
jiray bisha Febraayo iyo maalmaha hore ee Janaayo.
Waxay intaa ku dartay in diyaaradahaasi ay
bartilmaameedsadeen goobo ku yaalla Suudaan isla markaana ay ka fuliyeen
weerarro, balse ma aysan bixin wax faahfaahin ah oo ku saabsan meelaha la
weeraray ama khasaaraha ka dhashay.
Dowladda Suudaan ayaa ku tilmaantay xadgudubka drone-ka ee
la sheegay inuu ka yimid dhinaca Itoobiya “fal masuuliyad darro ah oo aan la
aqbali karin,” waxayna ka digtay in arrintani horseedi karto cawaaqib kale.
Bayaanka Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Suudaan oo lagu
baahiyay af-Carabi ayaa sidoo kale xusay in haddii falalkan ay sii socdaan,
dalka uu xaq u leeyahay inuu difaaco madaxbannaanidiisa iyo midnimada
dhulkiisa, isla markaana uu awood u leeyahay inuu kaga jawaabo “siyaabo kala
duwan.”
War deg deg ah, Diyaarad ayaa lagu soo riday meel u dhow Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Baqdaad
Diyaarad aan duuliye lahayn (drone) ayaa lagu soo riday meel
u dhow Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Baqdaad maanta oo arbaca ah, sida
ay werisay AFP iyadoo soo xiganaysa laba ilo oo amni.
Sida ku cad wararka, ma jiraan wax khasaare naf ama
hantiyeed ah oo lasoo sheegay.
War deg deg ah, Aaska Khamenei iyo Israa’iil oo ku goodinaysa dilka qofka beddeli doona
Xigashada Sawirka, Getty Images
Qoraalka sawirka, Ayatollah Ali Khamenei
Warbaahinta dowladda Iiraan ayaa sheegtay in maanta
magaalada Tehraan lagu qaban doono munaasabad aaska Hoggaamiyihii sare ee
Iiraan Ayatollah Cali Khamenei.
Khamenei ayaa lagu dilay markii weerarro wadajir ah oo
Mareykan iyo Israa’iil ah ay Sabtidii ku qaadeen Iiraan. Sida ay warbaahinta
dowladda sheegtay, munaasabadda ayaa bilaaban doonta 18:30 GMT, waxayna socon
doontaa saddex maalmood ka hor inta aan la qaban socodka janaasada.
Wargeyska New York Times ayaa, isaga oo soo xiganaya
mas’uuliyiin Iiraani ah, ku warramay in wiilka Khamenei, Mojtaba Khamenei, uu
noqday musharraxa ugu horreeya ee hoggaamiyaha sare cusub loo dooran karo —
iyadoo go’aanka laga yaabo in la gaaro xitaa subaxnimadan.
Wasiirka Difaaca Israa’iil, Israel Katz, ayaa ku dhawaaqay
in qof kasta oo beddela oo sii wada “qorshaha lagu burburinayo Israa’iil, ee
hanjabaada ku ah Mareykanka” iyo “caburinta shacabka Iiraan” uu noqon doono
“bartilmaameed si cad loo beegsanayo oo la cirib tirayo.”
War deg deg ah, Markab kuwa ciidamada badda Iiran oo ku deggey agagaarka xeebaha Sri Lanka
Xigashada Sawirka, Reuters
Qoraalka sawirka, Dena (lambarka 75) oo maraya Brazil sannadkii 2023
Ciidamada badda iyo hawada ee Sri Lanka ayaa loo diray inay
badbaadiyaan ciidamada ilaalada xeebaha Iiraan oo diray wicitaan gurmad deg-deg
ah kadib markii markabkoodu ku bilaabay inuu quuso agagaarka jasiiradda, sida
ay sheegeen mas’uuliyiinta Sri Lanka.
Wasiirka Arrimaha Dibadda, Vijitha Herath, ayaa baarlamaanka
u sheegay in calaamad deg-deg ah oo ka timid markabka “IRIS Dena” la
helay waaberigii. Waxaa la sheegay in 180 qof ay saarnaayeen markabka.
Herath ayaa intaa ku daray in 30 ka mid ah ciidamada badda
dhaawacmeen lana geeyay isbitaal ku yaalla dekedda Galle ee Sri Lanka.
Sababta quusidda markabka lama oga weli. Xildhibaanno
mucaarad ah ayaa weydiyay in markabka la qarxiyay qayb ka mid ah weerarada
Mareykanka–Israel ee ka dhan ah Iran, laakiin jawaab rasmi ah weli lama bixin.
War deg deg ah, Aaway saaxiibadii Iiraan ee Shiinaha iyo Ruushka?
Iyadoo UK ay u ogolaatay Washington in ay u isticmaasho saldhigyadeeda hawada "difaaca" weerarrada inta lagu guda jiro dagaalka Maraykanka iyo Israa'iil ee Iiraan, ayaa waxaa indhaha lagu hayaa taageerada ay Tehran dibadda ka heli karto.
Ruushka iyo Shiinaha labaduba waxay xiriir diblomaasiyadeed, ganacsi iyo mid militari la leeyihiin Jamhuuriyadda Islaamiga ah, laakiin khilaafka hadda jira ayaa diiradda saari doona ilaa inta ay doonayaan inay taageeraan.
