Maxaan ka ognahay weerarka ay Mareykanka iyo Israa'iil wadajirka ugu qaadeen Iiraan?

Maraykanka iyo Israa'iil ayaa weerar ku qaaday Iran.

Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa ku tilmaamay "howlgal dagaal oo waaweyn" oo socda, wuxuuna ugu baaqay ciidamada dowladda Iran inay hubka dhigaan.

Mar sii horreysay, wasiirka gaashaandhigga Israa'iil ayaa sheegay in Israa'iil ay qaadday "Weerar ka hortag ah" oo ka dhan ah Iran, iyadoo qaraxyo laga maqlay guud ahaan dalkaas.

Arrintan ayaa timid ka dib toddobaadyo ay socdeen hanjabaado iyo gorgortan ku saabsan barnaamijka Nukliyeerka ee Iran.

Waa kan waxa aan ognahay.

Maxaa ka dhacaya Iiraan?

Seeriyaasha digniinta ayaa laga maqlay guud ahaan Israa'iil abbaare 08:15 xilliga maxalliga ah (06:15 GMT), iyadoo dadka looga digayo khatarta weerar gantaal oo suurtagal ah. Weerarrada Israa'iil ayaa ku soo beegmaya xilli ay socdaan dadaallo diblomaasiyadeed oo u dhexeeya mas'uuliyiinta Mareykanka iyo Iran, kuwaas oo lagu doonayo heshiis lagu xakameynayo barnaamijka nukliyeerka Iran laguna baajinayo dagaal, iyadoo wada-hadallada la filayay inay sii socdaan toddobaadka soo socda.

Iran ayaa tanaasulaad ka sameysay wada-hadallada, inkastoo Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump—oo horay ugu hanjabay inuu weerari doono Iran si uu cadaadis ugu saaro hoggaamiyeyaasheeda inay aqbalaan heshiiska—uu shalay sheegay inuusan "ku faraxsanayn" hannaanka ay wada-hadalladu u socdaan.

Trump ayaa amray dhismihii ugu weynaa ee ciidamada Mareykanka ee Bariga Dhexe tan iyo duullaankii Mareykanku horkacayay ee Ciraaq sanadkii 2003, balse wuxuu wax yar ka sheegay sababta keeni karta in hadda loo baahdo tallaabo ciidan. Iran, dhankeeda, waxay ballan-qaaday inay xoog kaga jawaabi doonto weerar kasta.

Wasiirka gaashaandhigga Israa'iil, Israel Katz, ayaa sheegay in "weerarka ka-hortagga ah" uu ahaa mid "looga saarayo khataraha ka dhanka ah dowladda Israa'iil". Bishii Juun ee la soo dhaafay, Israa'iil ayaa weerar ku qaadday Iran, taas oo horseedday Dagaalkii 12-ka Maalmood. Mareykanka ayaa ugu dambeyntii ku biiray Israa'iil intii uu socday khilaafku, iyagoo beegsaday xarumaha nukliyeerka ee Iran.

Dhowaan, Ra'iisul Wasaaraha Israa'iil, Benjamin Netanyahu, ayaa ka digay waxa ay ku tilmaameen khatarta ay dalkiisa ku hayaan gantaallada ballistic-ga ah ee Iran, wuxuuna muujiyay sida uu uga soo horjeedo heshiis diiradda saaraya oo keliya barnaamijka nukliyeerka Iran.

Iran ayaa diidday inay ka wada hadasho xaddididda barnaamijkeeda gantaallada ballistic-ga ah iyo sidoo kale joojinta taageerada ay siiso kooxaha ay u adeegsato gobolka, oo ay ka mid yihiin Xamaas ee Qasa, Xisbullaahi ee Lubnaan, maleeshiyaadka Ciraaq, iyo Xuutiyiinta Yemen, iyadoo sheegtay in dalabaadkaasi ay yihiin xad-gudub ka dhan ah madax-bannaanideeda.

Telefishinka dowladda Iiraan ee IRINN, ayaa isagana qoraal kooban oo uu soo saaray ku xaqiijiyay in 28-kii bishii Febraayo la duqeeyay magaalada Tehraan, ka dib wax ay Israa'iil ku tilmaantay weerar ka hortag ah oo ka dhan ah Iran.

Warfidiyeenka ayaa muddo kooban uu hakad ku yimid cod abbaare 06:30 GMT, ka hor inta aanu dib u bilaabin barnaamijkii, isagoo soo bandhigay calaamad muujinaysa qiiq iyo dhawaqa qaraxyo ka dhacay qaybo ka mid ah caasimadda.

IRINN ayaa intaa ka dib hawada ka sii daysay muuqaallo hore loo duubay oo ah isu soo baxyo taageero ah oo ay wehelinayeen muusik iyo hadalladii kaydka ahaa ee hoggaamiyaha sare ee Ayatollah Ali Khamenei oo ku baaqaya in loo midoobo "cadowga", iyada oo ay barbar socoto waraysiyo lala yeeshay taageerayaasha Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee ka soo horjeeda faragelinta shisheeye.

Mareykanka ayaa Israa'iil kala shaqeeyay weerarkii Iran, sida ay sheegeen warbaahinta Israa'iil iyo Mareykanka.

CNN ayaa sheegtay in weerarka Israa'iil lagala shaqeeyay Mareykanka, sidoo kale Ynet News ee Israa'iil ayaa sidaas sheegtay.

BBC-da ayaa la xiriirtay saraakiil ku sugan Mareykanka si ay u xaqiijiyaan.

Maxay Mareykanka iyo Israa'iil dheheen?

Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump, ayaa ku daabacay muuqaal siddeed daqiiqo ah bartiisa bulshada ee Truth Social, isaga oo xaqiijiyay in Mareykanku ku lug lahaa weerarka lagu qaaday Iiraan.

Trump ayaa sheegay in Mareykanku "uu howlgallo ballaaran oo iska caabbin" ku qaaday Iiraan kadib muuqaal uu soo dhigay barta Truth Social.

Madaxweyne Donald Trump ayaa Jimcihii sheegay in Maraykanku aanu "go'aan kama dambays ah ka gaarin" in uu duqeeyo Iran iyo in kale - laakiin waxa uu intaa ku daray in aanu "ku faraxsanayn" mawqifkooda gorgortanka inta lagu jiro wadahadalada nukliyeerka.

Trump ayaa sheegay in Iran "aysan doonayn inay na siiso waxa aan haysanno", isagoo ku adkaystay in Iran "aysan haysan karin hubka nukliyeerka".

Wadahadallo aan toos ahayn oo labada dal ku dhexmaray magaalada Geneva ayaa horraantiisii ​​toddobaadkan dhacay, iyadoo labada dhinac ay sheegeen in horumar laga gaaray heshiis laga gaaray.

Ra'iisul wasaaraha Israa'iil Benjamin Netanyahu ayaa si la mid ah ugu baaqay dhammaan dadka reer Iran "inay iska tuuraan harqoodka dulmiga oo ay sababaan Iran oo xor ah oo nabad ah".

Isaga oo u mahadcelinaya Trump, waxa uu ku celiyay farriintiisa in Iran "aanay ahayn in lagu hubeeyo hubka nukliyeerka ah ee u oggolaanaya in ay khatar geliso dhammaan bani'aadamnimada".

"Tallaabadeenna wadajirka ah ee aan qaadno waxay abuuri doontaa shuruudo ay dadka Iran ee geesinnimada leh ay aayahooda ku qabsadaan."

Waxa kale oo uu kula taliyay muwaadiniinta Israa'iil inay raacaan tilmaamaha mas'uuliyiinta.

Mar sii horreysay, wasiirka difaaca Israa'iil waxa uu ku dhawaaqay "xaalad degdeg ah oo gaar ah oo joogto ah" oo guud ahaan Israa'iil ah.

Washington ayaa sare u qaadaysay cadaadiska Tehran si ay u oggolaato heshiis cusub oo ku saabsan barnaamijkeeda Nukliyeerka, iyadoo Trump uu si isdaba joog ah u sheegay in Maraykanku "diyaar u yahay, oo uu awoodo" inuu u dhaqmo "si degdeg ah iyo rabshad, haddii loo baahdo".

Mar la weydiiyay in xiisadaha ay horseedi karaan isku dhacyo ka dhaca Bariga Dhexe, Trump ayaa u sheegay saxafiyiinta ku sugnaa Aqalka Cad in "mar walba ay jirto khatar".

"Marka uu dagaal dhaco, waxaa jira khatar wax kasta - labadaba wanaag iyo xumaan," ayuu raaciyay.

Magaalooyin kale ayaa qaraxyo laga maqlay

Qaraxyo ayaa laga maqlay magaalooyin ku yaala dalka Iran, sida ay sheegtay warbaahinta Iran.

Wakaalada wararka ee Fars ayaa sheegtay in qaraxyo laga maqlay magaalooyinka Isfahan, Qom, Karaj, iyo Kermanshah.

Wakaaladda wararka ayaa sidoo kale sheegtay in dhowr gantaal ay ku dhaceen waddada Jaamacadda iyo nawaaxiga jamhuuriyadda ee caasimadda Iran ee Tehran.

Qaraxyo ayaa laga maqlay labo goobood oo ku yaalla magaalada Tehran, sida ay sidoo kale sheegtay wakaaladda wararka ee Jamhuuriyadda Islaamiga ah. Waxaa lagu sheegay in bartamaha magaalada qiiq lagu arkayo.

Sidee ayay Iiraan uga jawaabtay

Milatariga Israa'iil ayaa sheegay in ay arkeen gantaallada ay Iiraan ku ridday Israa'iil, iyaga oo sheegay in ay ka shaqaynayaan in ay "hortagaan oo ay weeraraan hanjabaadaha marka loo baahdo".

Qaraxyo ayaa laga maqlay magaalada Haifa iyo meelo kale oo ka tirsan Israa'iil, balse hadda ma cadda in kuwani ay ahaayeen kuwo saameyn ku yeeshay.

Meel kale oo gobolka ah, wakaaladda wararka ee Baxrayn ayaa ku warrantay in xarunta adeegga ee ciidamada badda ee 5th Fleet, oo ku taal Baxran, "lagu qaaday weerar gantaal".

Arrintan ayaa timid ka dib markii wasaaradda arrimaha gudaha ee Baxrayn ay sheegtay in la maqlay seeriga degdega ah, waxayna ku boorrisay dadka deegaanka inay isdejiyaan oo ay aadaan goobta ugu dhow ee nabdoon.

Wasaaradda difaaca Qadar ayaa sheegtay in ay si guul ah uga hortagtay weerarro dhowr ah oo lagu bartilmaameedsaday dhulka dalkaasi,sida ay ku warrantay warbaahinta dowladda,kadib markii qaraxyo laga maqlay magaalada caasimadda ah ee Dooxa.

Dalku wuxuu hoy u yahay saldhigga ugu weyn ee ciidamada Mareykanka ee gobolka, saldhigga hawada ee Al Udeid.

Dhanka kale, Imaaraatka Carabta ayaa cambaareeyay weerarka Iran ay ku qaadday dhulkeeda, kaasoo ay ku sheegeen inuu ku dhintay hal qof kaddib markii ay ku soo dhaceen burburka difaacyada cirka. Waxay intaa ku dareen in dhowr gantaal lagu guuleystay in la qabto.

Israa'iiliyiinta ayaa looga digay isu imaatinka iyo inay aadaan iskuullada iyo shaqada ilaa ay lama huraan tahay mooyee. Hagitaanku wuxuu soconayaa ilaa Isniinta 20:00, sida ay mas'uuliyiintu sheegeen.

Hawada Israa'iil ayaa sidoo kale laga xiray duullimaadyada rayidka, sida ay sheegtay warbaahinta Israa'iil.

Ma ammaan baa in gobolka loo safro?

Dhammaan shirkadaha waaweyn ee diyaaraduhu waxay weeciyeen ama baajiyeen duullimaadyadii ay ku tagi lahaayeen gobolka, iyaga oo sabab uga dhigaya badqabka, raalligelinna siiyay macaamiisha.

Virgin Atlantic waxay sheegtay inay joojisay adeeggii VS400 ee London Heathrow ilaa Dubai waxayna ka digtay in duullimaadyada Maldives, Hindiya iyo Sacuudi Carabiya ay la kulmi karaan waqtiyo dheer oo duullimaad ah sababtoo ah dib-u-habaynta.

British Airways ayaa joojisay duullimaadyadii ay ku tagi jirtay Tel Aviv iyo Baxrayn ilaa Arbacada, adeeggii maanta ee Cammaan ayaa sidoo kale la joojiyay.

Adeegga BA123 ee Heathrow ilaa Dooxa, oo bilaabmay saacaddu markay ahayd 8-dii fiidnimo ee xalay, ayaa sidoo kale lagu amray in uu saddex meelood meel ka leexiyo safarka. Dhowr saacadood ka dib 200 oo rakaab ah oo lagu daray ayaa dib loogu celiyay London.

Wizz Air ayaa xaqiijisay in ay joojisay dhammaan duullimaadyadii tagi jiray Israa'iil, Dubia, Abu Dhabi iyo Cammaan iyada oo si degdeg ah u dhaqan galaysa ilaa iyo Sabtida soo socota. Duullimaadyada taga ama ka yimaada Sacuudiga waa la joojinayaa ilaa Talaadada.

Emirates ayaa si ku meel gaar ah u joojisay howlaheeda.

Lufthansa, Air India iyo Turkish Airlines ayaa ah shirkado kale oo ku dhawaaqay in la baajiyay duullimaadyadii gobolka.

Sidee ayay hoggaamiyeyaasha caalamka uga falceliyeen?

Ka dib weerarradii Maraykanka iyo Israa'iil ee Iran – iyo aargoosiga Tehraan – waxa aanu maqalnay madaxda caalamka:

Madaxa guddiga Midowga Yurub Ursula von der Leyen ayaa sheegtay in Midowga Yurub uu qaatay "cunaqabateyn ballaaran" taasoo jawaab u ah "maamulka dilaaga ah ee Iran". "Waxaan ugu baaqaynaa dhammaan dhinacyada inay is xakameeyaan, si ay u ilaaliyaan rayidka, iyo inay si buuxda u ixtiraamaan sharciga caalamiga ah."

Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Giorgia Meloni wuxuu muujinayaa midnimada dadka rayidka ah ee Iran, isagoo sheegay inay sii wadayaan dalabaadka ixtiraamka xuquuqda madaniga iyo siyaasadda. Xafiisku wuxuu intaas ku daray in Meloni uu la tashan doono xulafada iyo madaxda gobolka si ay u taageeraan dadaallada lagu qaboojinayo xiisadda.

Ra'iisul wasaaraha Australia Anthony Albanese ayaa sheegay in dalkiisa "ay garab taagan yihiin dadka geesiyaasha ah ee Iran halganka ay kula jiraan dulmiga" ayna taageerayaan Maraykanka dadaallada uu kaga hortagayo Iran inay hesho hub nukliyeer ah.

Dhanka kale, wasaaradda arrimaha dibadda ee Ruushka ayaa ku tilmaantay ficillada Mareykanka iyo Israa'iil inay yihiin kuwa "taxadir la'aan ah", iyadoo sheegtay inay xadgudub ku tahay sharciga caalamiga ah. Ruushku waxa uu ku baaqayaa in loo soo noqdo xal siyaasadeed iyo mid diblomaasiyadeed.

Goor sii horreysay, afhayeen u hadlay dowladda UK ayaa sheegay in waddanku "uusan dooneyn in uu sii kordho isku dhac gobol oo ballaaran", isagoo raaciyay, "waxaan diyaar u nahay inaan ilaalinno danaheenna".