Co wiemy do tej pory: Najwyższy przywódca Chamenei nie żyje, Iran rozpoczął ataki odwetowe

Irańskie media państwowe potwierdziły, że najwyższy przywódca Ali Chamenei został zabity w atakach na terenie Iranu przeprowadzonych przez Izrael i USA, które rozpoczęły się w sobotę rano czasu lokalnego.

Oświadczenie o śmierci ajatollaha Chameneiego pojawiło się w mediach państwowych po tym, jak prezydent USA Donald Trump poinformował, że został zabity, a premier Izraela Benjamin Netanjahu powiedział, że kompleks Chameneiego w Teheranie został zniszczony w „potężnym, niespodziewanym ataku".

Atak nastąpił dwa dni po zakończeniu - bez porozumienia - rozmów USA–Iran dotyczących programu nuklearnego Teheranu. Iran odpowiedział na atak wystrzeleniem rakiet i dronów w kierunku Izraela oraz Bahrajnu, Kuwejtu, Kataru i ZEA, gdzie znajdują się amerykańskie bazy wojskowe.

Co dzieje się w Iranie

Krótko po 09:30 czasu teherańskiego (07:00 czasu polskiego) irańskie media poinformowały o eksplozjach w stolicy. Zdjęcia widziane przez BBC pokazują dym nad placem Jomhouri oraz placem Hassan Abad.

Eksplozje słyszano też w wielu innych miastach, w tym: Isfahanie, Kom, Karadżu i Kermanszahu.

Rzecznik Irańskiego Czerwonego Półksiężyca powiedział lokalnym mediom, że 24 z 31 prowincji Iranu zostało zaatakowanych.

Filmy krążące w mediach społecznościowych pokazywały ludzi uciekających w panice w pobliżu miejsc, gdzie doszło do wybuchów. Słychać było krzyki i płacz.

BBC Verify zlokalizowało jedno z nagrań w odległości kilometra od Leadership House, biura najwyższego przywódcy Iranu, ajatollaha Alego Chameneiego. Nagranie nie pozwala określić czy był to bezpośredni atak na budynek.

Zdjęcia satelitarne uzyskane przez BBC również sugerują znaczne zniszczenia w kompleksie, w tym zwęglone budynki, gruzy oraz słup dymu.

W sobotę wieczorem podczas wystąpienia telewizyjnego Netanjahu powiedział, że "zniszczyliśmy kompleks tyrana Chameneiego w samym sercu Teheranu". "Wiele wskazuje na to, że sam tyran już nie żyje," dodał.

Trump następnie napisał na platformie Truth Social: "Chamenei, jedna z najgorszych osób w historii, nie żyje."

"Nie mógł uciec przed naszym wywiadem i wysoce zaawansowanymi systemami śledzenia, a współpracując ściśle z Izraelem, nie było nic, co on lub inni przywódcy, którzy zostali zabici razem z nim, mogli zrobić."

Zostało to potwierdzone to w oświadczeniu Najwyższej Rady Bezpieczeństwa Narodowego Iranu odczytanym przez kilka państwowych kanałów telewizyjnych w niedzielę rano czasu lokalnego – że Chamenei został zabity w swoim biurze.

Według doniesień biuro prezydenta Masuda Pezeszkiana w stolicy Iranu też było celem pierwszej fali ataków. Irańska telewizja państwowa poinformowała, że prezydent Masud Pezeszkian jest "bezpieczny". Później Pezeszkian wydał oświadczenie.

Mimo niemal całkowitego braku internetu, eksplozje i ataki były były zgłaszane przez cały dzień.

Irańska Organizacja Lotnictwa Cywilnego poinformowała, że przestrzeń powietrzna kraju została zamknięta do odwołania.

Co powiedziały USA i Izrael?

W sobotę rano izraelski minister obrony Israel Katz powiedział, że jego kraj "rozpoczął prewencyjny atak na Iran, aby usunąć zagrożenia" i ostrzegł Izraelczyków, aby przygotowali się na odwetowe ataki rakietowe i dronowe.

Niespełna godzinę później Trump potwierdził udział USA w atakach.

"Zniszczymy ich rakiety i zrównamy z ziemią ich przemysł rakietowy. Zostanie całkowicie unicestwiony," powiedział w nagraniu opublikowanym na Truth Social.

"I upewnimy się, że Iran nie zdobędzie broni nuklearnej."

Atak nastąpił to po tygodniach gróźb ze strony Trumpa, że wyda rozkaz działań militarnych, jeśli Iran nie zgodzi się na nowe porozumienie dotyczące programu nuklearnego.

Iran wielokrotnie powtarzał, że działania nuklearne kraju są całkowicie pokojowe.

Trump powiedział też, że członkowie irańskich sił zbrojnych muszą złożyć broń, w przeciwnym razie "spotka ich pewna śmierć".

Wezwał też Irańczyków, by przygotowali się do obalenia rządzącego establishmentu religijnego.

„Kiedy skończymy, przejmijcie swój rząd," powiedział. „Będzie należał do was. To prawdopodobnie wasza jedyna szansa od pokoleń."

Premier Izraela Benjamin Netanjahu powiedział, że jego kraj i USA przeprowadziły "operację mającą usunąć egzystencjalne zagrożenie stwarzane przez terrorystyczny reżim w Iranie".

Centralne dowództwo armii USA (CENTCOM) oświadczyło później, że sojusznicy chcieli "zdemontować aparat bezpieczeństwa irańskiego reżimu, koncentrując się na miejscach stanowiących bezpośrednie zagrożenie". Według doniesień obejmowały one ośrodki dowodzenia i kontroli Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC), obronę powietrzną, miejsca wystrzeliwania rakiet i dronów oraz lotniska wojskowe.

Siły Obronne Izraela (IDF) poinformowały, że w "obszernym ataku na system rakietowy i systemy obronne" w zachodnim i centralnym Iranie wzięło udział około 200 myśliwców, które zrzuciły setki ładunków na około 500 celów.

IDF podał imiona i nazwiska siedmiu wysokich rangą irańskich urzędników obrony, którzy – jak twierdzi – zostali zabici, w tym Alego Szamchaniego, sekretarza Najwyższej Rady Bezpieczeństwa Narodowego Iranu i zaufanego doradcę Chameneiego, a także dowódcę IRGC, gen. broni Mohammada Pakpoura, oraz ministra obrony gen. bryg. Aziza Nasirzadeha.

Źródło wywiadowcze i źródło wojskowe powiedziały CBS, amerykańskiemu partnerowi BBC, że w atakach zginęło około 40 irańskich urzędników.

Jaka była odpowiedź Iranu?

Minister spraw zagranicznych Iranu Abbas Aragczi oskarżył Izrael i USA o rozpętanie „zupełnie niesprowokowanej i nielegalnej" wojny.

„Nasze potężne siły zbrojne były przygotowane na ten dzień i dadzą agresorom lekcję, na którą zasługują," napisał na platformie X.

Ministerstwo obrony Iranu również zapowiedziało „miażdżącą" odpowiedź na to, co nazwało „barbarzyńskim atakiem" Izraela i USA.

Półoficjalna agencja Tasnim zacytowała Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej, który poinformował, że jego siły odpowiedziały na ataki, uderzając w wiele obiektów w Izraelu, a także w pięć głównych amerykańskich instalacji wojskowych w regionie – bazę lotniczą Al Udeid w Katarze, bazę lotniczą Al Dhafra w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, kwaterę główną Piątej Floty USA w Bahrajnie, bazę lotniczą Ali Al Salem w Kuwejcie oraz bazę lotniczą Muwaffaq Salti w Jordanii.

Korpus dodał też, że amerykański okręt wsparcia bojowego był celem „poważnych ataków" rakietowych, a amerykański system radarowy FP-132 w Katarze został „całkowicie zniszczony".

Tymczasem misja morska Unii Europejskiej w regionie, EUNAVFOR ASPIDES, poinformowała, że IRGC wysłało komunikaty radiowe do statków, ostrzegając, że „żaden statek nie może przepłynąć przez cieśninę Ormuz" w Zatoce, przez którą przepływa około 20% światowych dostaw ropy i gazu.

CENTCOM poinformowało, że jego siły „skutecznie obroniły się przed setkami irańskich ataków rakietowych i dronów".

Dodano, że nie odnotowano żadnych ofiar ani obrażeń wśród personelu USA, a zniszczenia amerykańskich instalacji w regionie są „minimalne i nie wpłynęły na prowadzone operacje".

Lokalne media podały w Izraelu podały, że Iran wystrzelił około 150 pocisków balistycznych w kierunku Izraela, głównie w niewielkich salwach, a także dziesiątki dronów bojowych.

Podano, że systemy obrony powietrznej przechwyciły część rakiet, podczas gdy inne uderzyły w niezamieszkane obszary.

Ile osób zginęło?

W całym Iranie zostało zabitych ponad 200 osób, a ponad 700 zostało rannych, według informacji Czerwonego Półksiężyca z soboty.

Organizacja poinformowała, że ucierpiało 24 z 31 prowincji Iranu. Według lokalnej prokuratury co najmniej 108 osób zginęło w eksplozji w szkole w południowym Iranie.

Jedna osoba zginęła, a co najmniej 20 zostało rannych, gdy irański pocisk uderzył w kilka budynków w centrum Tel Awiwu, podała izraelska gazeta Haaretz.

W ramach kontrataku Iran wystrzelił również drony i rakiety na Bahrajn, Kuwejt i Katar oraz ZEA, w których znajdują się bazy USA.

Jedna osoba została zabita w Abu Zabi, podały media państwowe ZEA.

Trump powiedział, że „odważni amerykańscy bohaterowie mogą stracić życie", choć armia USA poinformowała, że jak dotąd nie otrzymano żadnych zgłoszeń o ofiarach.

Trump ostrzegł, że ataki będą kontynuowane przez cały tydzień, w związku z czym liczba ofiar śmiertelnych może wzrosnąć.

W jaki sposób może zostać wybrany następca Chameneiego?

Najwyższy przywódca Iranu nie jest wybierany w bezpośrednich wyborach, lecz przez organ złożony z 88 wysokich rangą duchownych, nazywany Zgromadzeniem Ekspertów.

Są oni wybierani w wyborach bezpośrednich co osiem lat.

Na mocy konstytucji Iranu duchowni muszą wybrać nowego najwyższego przywódcę tak szybko, jak to jest możliwe, ale w chwili, gdy kraj jest atakowany, może się to okazać trudne.

Według mediów państwowych Iranu, w okresie przejściowym obowiązki przywódcy przejmie rada złożona z prezydenta, szefa wymiaru sprawiedliwości i duchownego członka IRGC.

Czy podróż na Bliski Wschód jest bezpieczna?

Najwięksi przewoźnicy przekierowali lub odwołali loty na Bliski Wschód, powołując się na względy bezpieczeństwa.

Wizz Air zawiesił loty w Izraelu, Dubaju i Abu Zabi oraz Ammanie w Jordanii do 7 marca, a w Arabii Saudyjskiej do wtorku.

Polskie Linie Lotnicze LOT poinformowały w sobotę na swojej stronie internetowej, że wszystkie rejsy PLL LOT do i z Tel Awiwu zostały odwołane do 3 marca.

Urząd lotnictwa w Kuwejcie poinformował, że wstrzymuje do odwołania wszystkie loty do Iranu, podały media państwowe.

Linie Emirates tymczasowo zawiesiły swoje operacje do i z Dubaju. Lufthansa, Air India, Virgin Atlantic i Turkish Airlines również odwołały loty.

Niektóre kraje w regionie — w tym Irak i Jordania — również zamknęły swoją przestrzeń powietrzną. ZEA poinformowały, że „częściowo i tymczasowo" zamknęły swoją przestrzeń powietrzną jako środek ostrożności, podały media państwowe.

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez dziennikarzy BBC. Przy tłumaczeniu zostały użyte narzędzia AI, w ramach projektu pilotażowego.

Edycja: Magdalena Mis