Россия: Махсус дарслар, ишдан бўшатишлар - Сталин даври қайтмоқдами? Dunyo Yangiliklar
- Author, Стив Розенберг
- Role, Би-би-си, Москва
Санкт-Петербургдаги квартирасида университет ўқитувчиси Денис Скопин менга ҳаётини ўзгартирган ҳужжатни кўрсатмоқда.
Сарлавҳа: «87/2Д-сонли буйруқ. Мавзу: ишдан бўшатиш».
Яқин вақтгача Денис Санкт-Петербург университетининг Эркин санъат ва фанлар факультети доценти эди. Аммо 20-октабрь куни университет уни «таълимий вазифаларига тўғри келмайдиган ахлоқсиз ҳаракат» учун ишдан бўшатди.
Бу ахлоқсиз ҳаракат нима эди? «Рухсатсиз» митингда иштирок этиш.
21-сентабрь куни Денис Кремлнинг русларни Украинадаги жангга чақирувига қарши кўча намойишига қўшилди. Бир кун аввал президент Владимир Путин бутун мамлакат бўйлаб «қисман сафарбарлик» бошланганини эълон қилганди. Намойиш пайтида Денис ҳибсга олиниб, 10 кунни тергов изоляторида ўтказди.
«Россияда сўз эркинлиги инқирозга юз тутмоқда, - дейди Денис менга. - Турли эркинликлар чуқур инқирозда.»
«Қамоқхонадан чиққанимдан кейин яна уч ҳафта ишладим. Университетдан менга йўқлигимни тушунтиришимни сўраб хатлар жўнатилди. Мен намойишда қатнашганим учун ҳибсга олинганимни айтдим. Менга қўнғироқ қилиб, ишдан бўшатилганимни айтишди».
Ишнинг сўнгги кунида Дениснинг шогирдлари хайрлашиш учун университет олдига йиғилишди.
Экспромт нутқида (видео интернетда жойлаштирилган) у уларга шундай деди:
«Ахлоқсиз ҳаракат нима? Виждонингизга қарши ҳаракат қилинг ва бошқаларнинг буйруғига пассив бўйсунинг. Мен виждонимга қараб иш тутдим. Ишончим комилки, мамлакатимиз келажаги сизларникидир».
Талабалар ишдан бўшатилган ўқитувчисига қарсак чалишди.
«Мен шогирдларимни жуда яхши кўраман, - дейди Денис. - Улар жуда ақлли ва ҳозир Россияда нима бўлаётганини жуда яхши тушунадилар. Уларнинг [намойишлари] шахсан мен учун эмас эди. Аксинча, бу ҳозир Россияда содир бўлаётган воқеаларни ёқламаслик эди.
«Россияда кўп одамлар норозилик билдиришдан тортинади, чунки улар бунинг учун жазоланиши мумкин. Аммо кўпчилик буни хоҳлайди. Ва бу одамлар учун норозилик билдирганларнинг ёқланиши Россияда содир бўлаётган воқеаларга рози бўлмасликдир. "
Денис Скопиннинг бошига тушганлар нафақат Кремлнинг «махсус операцияси» мухолифлари бу ерда қандай босимга дучор бўлаётганидан далолат беради, балки бу Россиянинг келажаги ҳақида ҳам саволлар туғдиради.
«Изоляцияторда мен билан IT мутахассислари, олимлар, шифокорлар, ўқитувчилар ва талабалар ўтиришган. Уларнинг кўпчилиги ҳозир хорижда. Мен билан камерадош бўлган ёш иқтидорли математик каби.
Менинг бевосита ҳамкасбларимнинг тахминан 25 фоизи аллақачон Россияни тарк этган. Улар 24 февралдан кейин кетишди. Кимдир дарҳол кетди, кимдир сафарбарлик эълонидан кейин. Менимча, Россия ҳозир энг яхши одамларни йўқотмоқда. Энг билимли, энг ғайратли, энг танқидий фикрловчилар мамлакатни тарк этмоқда. Бир сўз билан айтганда, Россия нотўғри йўлдан кетмоқда».
Ноаниқ келажак нафақат ҳозирги куннинг натижасидир. Бу ҳам Россиянинг ўтмиши маҳсулидир.
Шаҳарнинг нариги чеккасида cанкт-петербургликларнинг кичик гуруҳи 1930 йилларда Сталиннинг буюк террори қурбонлари ёдгорлиги олдида турибди.
Ёдгорлик энг машҳур ГУЛАГ мажбурий меҳнат лагерларидан бири жойлашган узоқ Соловецкий оролларидаги катта тошдан ясалган. Соловецкий лагери бошқа маҳкумлар қатори сиёсий маҳбусларни сақлаш учун ташкил этилган эди.
Одамлар микрофон олдида навбат туришади. Улар Санкт-Петербург ва унинг атрофида ҳибсга олинган, судланган ва қатл этилган шахсларнинг исмларини навбатма-навбат ўқиб беришади.
«Екатерина Гансовна. Ёши: 46. Почта ходими.
Ҳибсга олинган: 1937 йил 9 декабрь
Отув: 1938 йил 18 январь
Юлия Станиславовна. Ёши: 41. Пулп фабрикаси ҳисоб менежери.
Ҳибсга олинган: 1937 йил 27 сентябрь
Отув: 1937 йил 21 декабрь.
Совет диктатори Сталин ўз миллионлаб фуқароларини қатл қилган деб ишонилади. Унинг оммавий ҳибсга олишлар, депортациялар ва мажбурий меҳнатни амалга оширган террор машинаси яна миллионлаб одамларнинг ҳаётига зомин бўлди. Никита Хрушчев ва Михаил Горбачев каби унинг ворислари Сталин жиноятларини қораладилар.
Аммо Владимир Путин Россиясида Сталин қандайдир реабилитацияни бошдан кечирди. Бугун ҳокимият Сталин йилларининг қоронғу саҳифаларига камроқ эътибор қаратмоқда, Сталиннинг ўзи эса кўпинча фашистлар Германиясини мағлуб этган ва Совет Иттифоқини супер давлатга айлантирган кучли шахс сифатида тасвирланади. Путиннинг Кремли ўтмишдан ижобий томон - ғалабаларни қидирмоқда.
«Афсуски, мамлакатимиз саҳифани тўлиқ очмаган. Сталин қатағонлари ҳақида етарлича гапирилмаган ва тўлиқ қораланмаган. Шу боис, бугун Украинада уруш кетмоқда», дейди Соловкига гул қўйиш учун келган пенсионер Людмила.
«Тажриба шуни кўрсатадики, сукунат ёмон оқибатларга олиб келади. Ватанимиз тарихининг қонли доғларини унутмаслигимиз керак».
Ишдан бўшатилган университет ўқитувчиси Денис Скопин Сталин даврини ўрганган. У ўша вақт ва ҳозирги ўртасидаги ўхшашликларни кўради.
«Мен ҳозиргина сталинча Россияда одамлар «халқ душмани» деб эълон қилинганларни гуруҳ фотосуратларидан қандай олиб ташлагани ҳақида инглиз тилида китоб нашр қилдим. Ҳамкасблар, дўстлар ёки ҳатто яқин қариндошлар фотосуратлардан уларнинг барча изларини олиб ташлашлари керак эди. Улар буни қайчи ва сиёҳ билан қилишди."
«Мен дарс берган факультет Америка Эркин санъат коллежи Бард коллежи билан ҳамкорлик қилган. Ўтган йили Бард коллежи Россияда «номақбул ташкилот» деб эълон қилинди. Шу тариқа факультетимиз ҳамкорликни тугатди ва Бард коллежи номи трибунадан олиб ташланди. Факультетимиз йўлакларида қора сиёҳ билан намойиш этилди. Худди Сталин Россиясидаги каби».
Агар Денис таъкидлаганидек, унинг шогирдлари Россия ва Украинада нималар бўлаётганини «яхши тушунсалар», савол туғилади: агар ёш руслар Кремлнинг далилларига ишонмасалар, ҳукумат қандай қилиб жамоатчиликни байроқ атрофида бирлаштириб, президентни қўллашга сафарбар қилад олади?
Жавоб: Ёшлар воқеаларни Кремль каби «тушуниши»ни таъминлаш орқали.
Бунинг учун бутун Россия мактабларида барча мактаб ўқувчилари учун янги ватанпарварлик дарси жорий этилди: «Муҳим нарсалар ҳақида суҳбатлар». Бу расмий ўқув дастурининг бир қисми эмас, лекин бу душанба кунги эрталабки биринчи дарс ва болалар унда қатнашишга ундалади.
У ерда қандай «муҳим нарсалар» муҳокама қилинади? Шундай қилиб, президент Путин сентябрь ойида Калининградда ўқитувчи ролини ўйнаганида, у бир гуруҳ болаларга Россиянинг Украинадаги ҳужумидан мақсад «Россияни ҳимоя қилиш» эканлигини айтди ва Украинани «Россияга қарши анклав» деб атади. Суҳбат қайси томонга кетаётганини кўришингиз мумкин.
«Бу мажбурий таълим. Назаримда, бу худди совет давридагидек хавфли, бизда «сиёсий ахборот» дарслари бўлган, - дейди ўтган ой нафақага чиққан петербурглик педагог Олга Миловидова. - Ўша кунларда биз «Правда» газетасини ўқишимиз керак эди. Эсимда, биз [Совет раҳбари] Брежневнинг китобларини гўё дурдона асарлардек ўқишимиз керак эди. Биз фақат ижобий фикр билдиришимиз керак эди. Ҳеч қандай танқидий муҳокама бўлмасди.»
«Таълим ва ватанпарварликни бирлаштириб бўлмайди, - дейди мактаб директорининг ўринбосари бўлган Олга. - Шунчаки ишонадиган болалар бор. Улар кўзларини очадилар ва ҳамма нарсага ишонишга тайёр. Бу жуда хавфли».
BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.
Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek
