Нима учун Россия аскарлари Украинада урушишдан бош тортмоқда? Rossiya Ukraina янгиликлар

Россиялик ҳуқуқшунослар ва ҳуқуқ ҳимоячиларига кўра, баъзи рус аскарлари босқин бошида фронтда бошдан кечирганлари туфайли Украинага қайтишдан бош тортмоқда. Би-би-си ушбу аскарлардан бири билан суҳбатлашди.

"Мен ўлдириш ва ўлдирилиш учун [Украинага] қайтиб боришни хоҳламайман", дейди бу йил Украинада беш ҳафта давомида жанг қилган Сергей. (Унинг исми ўзгартирилди.)

У ҳозир Россияда ва урушга қайтмаслик учун адвокати билан маслаҳатлашмоқда. Сергей шундай маслаҳат сўраб юрган юзлаб рус аскарларидан бири.

Сергейнинг айтишича, у Украинадан руҳий жароҳат билан қайтган.

"Мен дунёдаги энг зўр рус армиясимиз деб ўйлардим", дейди йигит аччиқланиб. Бунинг ўрнига улар тунги кўриш воситалари каби оддий жиҳозларсиз ҳам уруш қилишлари керак бўлганини айтади.

"Биз кўзи очилмаган мушукчалардек эдик. Мен армиямиздан ҳайратдаман. Бизни керакли жиҳозлар билан таъминлаш қимматга тушмасди. Нега буни қилишмади?"

Сергей ҳарбий хизматга мажбурлар сафида эди - Россияда 18 ёшдан 27 ёшгача бўлган рус эркакларининг кўпчилиги бир йиллик мажбурий ҳарбий хизматни ўташи керак. Аммо бир неча ойдан сўнг у икки йиллик профессионал шартнома имзолашга қарор қилди, бу билан у маош ҳам олиши мумкин эди.

Январь ойида Сергейга ҳарбий машғулотлар учун Украина билан чегарага жўнатилиши ҳақида айтишади. Бир ой ўтгач, 24 февралда, Россия босқини бошланган куни, унга чегарани кесиб ўтиш буюрилди. Улар Украинага кирган заҳоти унинг жамоаси ҳужумга учради.

Кечқурун улар ташландиқ фермада тўхтаганларида, уларнинг командири: "Хўш, бу сиз хаёл қилгандек ҳазил эмас", деди.

Сергейнинг айтишича, у бутунлай шокда эди.

"Ўзимга ўзим савол берардим: чиндан шундай бўляптими? Мен билан шундай бўляптими?"

Унинг сўзларига кўра, улар ҳаракатланаётганда ҳам, тунаш вақтида ҳам доимий равишда ўққа тутилган. Унинг 50 кишидан иборат отрядида 10 киши ҳалок бўлди ва 10 киши яраланди. Унинг сафдошларининг деярли барчаси 25 ёшдан кичик эди.

У айрим рус аскарлари шу қадар тажрибасизлигидан ҳатто "отишни билмаётгани, миномётнинг бир учини иккинчи учидан ажрата олмаётгани" ҳақида ҳам эшитди.

Унинг сўзларига кўра, унинг Украина шимолидан ўтган карвони бор-йўғи тўрт кундан сўнг улар кесиб ўтмоқчи бўлган кўприк портлаши оқибатида парчаланиб кетган, олдинда кетаётган қуролдошлари ҳалок бўлган.

Сергей ёнаётган машина ичида қолиб кетган ўртоқлари ёнидан ўтиб кетишга мажбур бўлгани ҳақида гапиради.

"У гранатомет ёки бошқа нарса билан портлатилган. Мен нима эканлигини тушунмадим. У аланга олди, ичида [рус] аскарлар бор эди. Биз уни айланиб ўтдик ва йўлда ўқ уздик, ортга қарамадим."

Унинг сўзларига кўра, унинг бўлинмаси Украина қишлоқлари бўйлаб ўтган, аммо бу ҳаракатларда стратегия йўқлиги аниқ бўлган. Ёрдамчи кучлар келмаган ва аскарлар катта шаҳарни эгаллаш учун яхши жиҳозланмаган.

"Биз вертолётларсиз кетдик - шунчаки колонна, худди парадга кетаётгандек."

Унинг фикрича, қўмондонлари истеҳкомлар ва муҳим шаҳарларни тезда эгаллаб олишни режалаштирган ва украиналиклар шунчаки таслим бўлишини кутишган.

"Биз қисқа тунаб, хандакларсиз, разведкасиз олдинга югурдик. Орқада ҳеч ким қолмаган, шунинг учун кимдир орқадан келиб, бизни уришга қарор қилса, ҳимоя бўлмайди.

"Менимча, [кўп] йигитларимиз шу туфайли ўлиб кетди. Агар биз аста-секин ҳаракат қилганимизда, йўлларда мина бор-йўқлигини текширганимизда, кўп йўқотишларнинг олдини олиш мумкин эди".

Сергейнинг жиҳозлар йўқлиги ҳақидаги шикоятлари россиялик аскарлар ва уларнинг оилалари ўртасидаги телефон суҳбатларида ҳам эшитилган. Бу суҳбатларни Украина хавфсизлик хизматлари илиб олган ва интернетга жойлаштирган.

Апрель ойи бошида Сергей чегарадан Россия томонидаги лагерга қайтарилди. Қўшинлар Украина шимолидан олиб чиқилди ва улар шарқда ҳужум қилиш учун қайта гуруҳланаётган кўринади.

Ўша ойнинг охирида у Украинага қайтиш ҳақида буйруқ олди, лекин қўмондонига кетишга тайёр эмаслигини айтди.

"У бу менинг танловим эканлигини айтди. Улар бизни кўндиришга ҳам [ҳаракат қилмадилар], чунки биз биринчи борадиганлар ичида эмас эдик", дейди Сергей Би би сига. Аммо у ўз бўлинмасининг унинг рад жавобига кўрсатган муносабатидан шунчалик хавотирда эдики, юридик маслаҳат олишга қарор қилди.

Адвокат Сергей ва унинг икки ҳамкасбига қуролларини топшириб, ўз бўлинмасининг штаб-квартирасига қайтишни маслаҳат берди, у ерда улар "маънавий ва руҳий жиҳатдан чарчаган" ва Украинада жанговар ҳаракатларни давом эттира олмаслиги ҳақида тилхат ёзишади.

Сергейга бўлинмага қайтиш муҳимлигини айтишди, чунки шунчаки кетишни дезертирлик деб талқин қилиш, бунинг учун сиз интизомий батальонда икки йил олишингиз мумкин.

Россиялик ҳуқуқ ҳимоячиси Алексей Табаловга кўра, армия қўмондонлари шартнома асосидаги аскарларни ўз бўлинмаларида қолишлари учун қўрқитишга ҳаракат қилмоқда. Аммо унинг таъкидлашича, Россия ҳарбий қонунчилигида аскарларга, агар хоҳламасалар, жанговар ҳаракатлардан воз кечишга рухсат берувчи қоидалар мавжуд.

Ҳуқуқ ҳимоячиси Сергей Кривенконинг айтишича, у фронтга қайтишдан бош тортганлар таъқиб қилинаётганидан бехабар.

Бу жиноий жавобгарликка тортилмайди, дегани эмас.

Россия шимолидаги қўмондонлардан бири Украинага қайтишни истамаган қўл остидаги ходимга нисбатан жиноят иши қўзғатилишини талаб қилган, бироқ ҳарбий прокурор иш очишдан бош тортган, дейилади Би би си кўрган ҳужжатларда. Прокурорнинг сўзларига кўра, у бажараётган ҳарбий хизматга етказилган зарарни баҳоламасдан туриб, бундай иш очишга ҳали «эрта».

Келажакда янги судловлар бўлмаслигига кафолат йўқ.

Россия ҳарбийларининг Украинадаги тажрибасини махфий интервьюлар ва очиқ манбалар орқали ўрганувчи медиалойиҳа - Conflict Intelligence Team муҳаррири Руслан Левиевга кўра, Сергей каби аскарларнинг фронтга қайтишни истамасликлари одатий ҳол эмас.

Левиевнинг айтишича, унинг жамоаси тахминича, биринчи босқинда қатнашиш учун Украинага юборилган россиялик шартномачиларнинг катта қисми урушга яна қайтишдан бош тортган.

Россиядаги мустақил оммавий ахборот воситалари, шунингдек, апрель ойи бошидан бери аскарларнинг Украинага қайтишдан бош тортган юзлаб ҳолатлари ҳақида хабар беришди.

Би-би-си билан суҳбатлашган бир қанча ҳуқуқшунос ва ҳуқуқ фаоллари Украинага қайтмасликка уринаётган эркакларга мунтазам равишда маслаҳат беришларини айтишди. Ҳар бир суҳбатдошимиз ўнлаб ишларни кўрмоқда ва уларнинг ишонишича, бу аскарлар ҳам ўз сафдошларига ўзлари олган маслаҳатларни бермоқда.

Сергей фронтга қайтишни истамаса да, кутилмаган оқибатларга йўл қўймаслик учун Россияда ҳарбий хизматни тўла ўтамоқчи. Аммо бу шуни англатадики, унинг урушдан воз кечиш ҳақидаги сўрови қабул қилинганда ҳам, аммо хизмат вақтида Украинага яна юборилмаслигига кафолат йўқ.

"Мен уруш давом этаётганини кўряпман, у тўхтамайди, - деди у Би-би-сига. - Мен хизмат ўтайдиган бу ойларда ҳамма нарса содир бўлиши мумкин, шу жумладан энг ёмони."

* Сергей номи ўзгартирилган.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek