ABD hükümetine dava açan TikTok'un 'satış dayatması' önündeki engeller neler?

TikTok, sahibi olan Çinli şirket tarafından satılmadığı takdirde uygulamanın ülkede yasaklanmasını öngören yasaya karşı dava açtı.

Nisan'da ABD Senatosu tarafından onaylanan ve ABD Başkanı Joe Biden'ın imzasıyla yasalaşan düzenleme, ulusal güvenliği gerekçe göstererek TikTok'u yasaklamayı öngörüyor.

Yasa uygulamanın sahibi ByteDance firmasına hisselerini satması için dokuz ay süre veriyor.

Sosyal medya şirketi, ABD'nin bu hamlesini hem şirketin hem de uygulamanın 170 milyon Amerikalı kullanıcısının "ifade özgürlüğü haklarına olağanüstü bir müdahale" olarak nitelendirdi.

TikTok yasası temel olarak, Amerikalı kullancılara ait kişisel verilerin Çin hükümetinin eline geçmesi ya da propaganda için kullanılmasının önüne geçmeyi amaçlıyor.

Şirket, ABD'nin kaygılarının "spekülatif" olduğunu söyleyerek kararı engellemek için dava açtı.

Yeni yasaya göre yeni bir alıcı bulunmadığı takdirde Tiktok, Ocak 2025'ten itibaren ABD'de yasaklanacak. Başkan Biden, şirketin satış sürecinde ilerleme kaydedilmesi halinde bu süreyi 90 gün uzatabilir.

Tiktok bu satışın, "ticari, teknolojik ve yasal olarak mümkün olmadığını" kaydederken sürecin "270 günlük zaman çerçevesinde kesinlikle tamamlanamayacağını" savunuyor.

Çin hükümeti ise ABD'nin yabancı bir firmaya karşı "zorbalık" yaptığını öne sürerek yasayı eleştiriyor ve satışa karşı çıkacağının sinyalini veriyor.

TikTok satılabilir mi?

TikTok'un algoritması, uygulama içinde, önceki materyallerle nasıl etkileşimde bulunduklarına ilişkin verilere dayanarak kullanıcılara hangi içeriğin sunulacağını belirleyen bir dizi talimattan oluşuyor.

Kullanıcılara 'Takip Edilenler', 'Arkadaşlar' ve otomatik olarak oluşturulan 'Sizin İçin' kategorilerinde üç ana akış sunuluyor.

Yaklaşık 170 milyon Amerikalı her ay TikTok kullanıyor.

Pew Araştırma Merkezi'ne göre bu, 10 gençten yaklaşık altısının uygulamayı düzenli kullandığı anlamına geliyor ve ABD'deki kullanıcıların yüzde 40'ından fazlası TikTok'u düzenli haber kaynağı olarak kullandığını söylüyor.

Uzmanlar Pekin yönetiminin satışı baltalamak için elinden geleni yapacağını söylüyor.

Peki 100 milyar dolar değer biçilen şirketin ABD operasyonlarının satışı mümkün mü?

Öncelikle buı miktarı ödeme gücü olan çok fazla firma bulunmuyor.

Facebook'un sahibi Meta ya da Google'ın sahibi Alphabet gibi devler, bu bütçeye sahip olabilir ama onlar da rekabet yasaları ile sınırlanıyor.

Diğer büyük bir soru işareti de olası bir satış anlaşmasının TikTok'un çok gizli öneri algoritmasını içerip içermeyeceği konusunda ortaya çıkıyor.

Beyaz Saray yönetimi, en son 2020'de bir satışı gündeme getirdiğinde ByteDance firması, bu bağımlılık yaratan algoritmanın masada olmadığını açıklamıştı.

Ancak bu algoritma olmadan satışa çıkarılacak TikTok alıcı bulmakta zorlanacaktır.

TikTok hangi ülkelerde yasaklandı?

TikTok, Haziran 2020'de Hindistan'da yasaklandı.

Ayrıca İran, Nepal, Afganistan ve Somali'de de engellenmiş durumda.

İngiltere ve Avrupa Komisyonu 2023'te resmi personelin çalışma cihazlarında TikTok'u yasakladı.

BBC de güvenlik endişeleri nedeniyle personeline TikTok'u kurumsal telefonlardan silmelerini tavsiye etti.

Şirketin karmaşık sahiplik yapısı ve yönetiminde 3 Amerikan vatandaşı olmasına karşın ABD yönetimi, Çin Komünist Partisi'nin ByteDance üzerinde ne kadar kontrole sahip olduğu konusunda endişeli.

Bu endişeler yersiz de değil.

Geçen yıl eski bir ByteDance çalışanı, Hong Kong'daki demokrasi yanlısı protestolar sırasında Pekin yönetiminin, TikTok üzerinden protestocu verilerine eriştiğini iddia etmişti.

ByteDance ise bu suçlamayı "temelsiz" olarak nitelendirmişti.

TikTok, 2022'den beri öne sürülen güvenlik endişelerini gidermek için tüm ABD'li kullanıcıların verilerini Teksas merkezli teknoloji devi Oracle sunucularından yönlendirme ve saklama güvencesi verdi.

TikTok mahkemede kazanabilir mi?

ByteDance daha önce de TikTok'u satmaya zorlayacak her türlü girişime karşı duracağını söylemişti.

Washington DC Temyiz Mahkemesi'ne başvuran şirket, TikTok'a "haksız şekilde ayrımcılık yapıldığını" iddia etti.

Şirket aynı zamanda eski ABD Başkanı Donald Trump da dahil olmak üzere benzer yasak girişimlerinin daha önce de ABD mahkemeleri tarafından engellendiğini öne sürdü.

ABD geçmişte devlet lisansı gerektiren televizyon ve radyo istasyonlarının yabancı mülkiyetine çeşitli kısıtlamalar getirmişti.

Ancak TikTok, ABD'nin endişelerini gidermek için 2 milyar dolardan fazla harcama yaptığını ve ABD verileri üzerinde koruma önlemleri oluşturduğunu belirtti.

Columbia Üniversitesi'ne bağlı Knight First Amendment adlı araştırma ve eğitim enstitüsünün direktörü Jameel Jaffer, TikTok'un mücadelesinin başarılı olmasını beklediğini söyledi.

Jaffer, "ABD Anayasası Birinci Değişiklik Maddesi uyarınca hükümet çok iyi bir gerekçe olmadan Amerikalıların yurt dışından gelen fikirlere, bilgilere veya medyaya erişimini kısıtlayamaz ve burada böyle bir gerekçe yok" diye konuştu.