İran'a saldırılar petrol fiyatlarını ve piyasaları nasıl etkiliyor?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a saldırmasından bu yana küresel petrol ve doğalgaz fiyatları yükselirken borsalar da düşmeye devam ediyor.

Brent petrolün varil fiyatı 4 Mart'ta %2,5 daha artarak 83,96 dolara ulaştı.

Böylece 28 Şubat'tan bu yana artış %15'i geçti.

Dünyanın en büyük gaz ihracatçılarından biri olan QatarEnergy'nin tesislerine yönelik saldırılar sonrasında üretimi durdurması ve tankerlerin güvenlik endişeleri nedeniyle Hürmüz Boğazı'ndan geçmeyi bırakmasının ardından doğalgaz fiyatları da 2 Mart'ta sert çıkışlar gösterdi.

Asya borsaları ise 4 Mart'a sert düşüşle başladı, bazı ülkelerde devre kesiciler nedeniyle işlemler durduruldu.

Güney Kore'nin Kospi endeksi yakın tarihindeki en kötü günlerden birini yaşadı ve 20 dakika içinde %12 düştü. Japonya'daki Nikkei 225 ise %3,6 geriledi.

Hong Kong ve Çin'de de borsalar düştü.

BBC'ye konuşan varlık yönetim şirketi Quilter'ın yatırım stratejisti Lindsay James, "yatırımcılar bu çatışmanın sonlanmasının daha uzun süreceği ihtimalini de değerlendirmeye başladı" dedi.

Avrupa Merkez Bankası Baş Ekonomisti Philip Lane, 3 Mart Salı günü Financial Times gazetesinde yayımlanan röportajında Orta Doğu'daki uzun süreli bir savaşın Euro Bölgesi'nde enflasyonu önemli ölçüde artırabileceğini ve ekonomik büyümeyi azaltabileceğini söyledi.

Diğer yandan uluslararası ticaret de savaştan etkileniyor.

Londra Borsası'nın verilerine göre, Ortadoğu'dan Çin'e petrol taşımak için bir süper tanker kiralamanın maliyeti, 400 bin doların üzerine çıkarak tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı.

Maliyet geçen hafta bugünkünün yaklaşık yarısıydı. Rekor fiyatlar, iki milyon varile kadar ham petrol taşıyabilen en büyük petrol tankerleri için geçerli.

Ayrıca İran'ın "Hürmüz Boğazı'ndan geçen tüm tankerleri ateşe veririz" tehdidi sonrası, dünya petrol ve doğalgazının %20'sinin geçtiği boğazda trafik durma noktasına geldiği için küresel arzda ciddi bir azalma meydana geldi.

Bu bölge dünya genelinde tarımda kullanılan gübrelerin temel bileşenlerinden üre ticaretinde de kritik bir öneme sahip.

ABD Başkanı Donald Trump "Gerekirse Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilere ABD Donanması eşlik edecek" dese de henüz böyle bir gelişme yaşanmadı.

1 Mart'ta Suudi Arabistan ve Rusya'nın da dahil olduğu petrol üreten ülkeler grubu OPEC+, fiyat artışlarını hafifletmek için günlük üretimlerini 206 bin varil artırma konusunda anlaştı. Ancak bazı uzmanlar bunun etkisinin sınırlı olacağını düşünüyor.

Bazı analistler, uzun süreli bir çatışma durumunda fiyatların 100 doların üzerine çıkabileceği konusunda uyarıda bulundu.

Türkiye'de durum ne?

Geçen hafta 14.000 seviyesine yakın olan BİST 100 endeksi 4 Mart itibarıyla 13 binin de altına indi ve böylece haftalık kaybı %6'yı aştı.

Havacılık ve bankacılık şirketlerinde büyük düşüşler gerçekleşirken borsada açığa satış işlemleri de askıya alındı.

Öte yandan savunma sanayisi şirketi Aselsan'ın hisseleri değer kazandı.

Petrol fiyatlarındaki artış nedeniyle 4 Mart'tan itibaren geçerli olacağı açıklanan %6'lık zam ise son anda iptal edildi.

Reuters ajansı daha önce hükümet yetkililerine dayandırdığı bir haberde, petrol fiyatlarındaki artışı kısıtlayacak düzenlemelere gidilme seçeneğinin değerlendirildiğini yazmıştı.

Bazı ekonomistler de petroldeki artışın enflasyonu da artıracağını, bu yüzden hükümetin petrolden aldığı vergiyi düşürerek fiyatları sabit tutması gerektiğini söylemişti.

Benzer bir sistem 2018'deki kur şoku sonrası 2022'ye kadar uygulanmış ve fiyatların sert bir şekilde artmaması için devlet vergi gelirinin bir kısmından feragat etmişti.

Reuters'a göre Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Türk lirasının değer kaybetmesini önlemek için yalnızca 2 Mart'ta 5 milyar doların üzerinde döviz sattı.

Petrol ve doğalgazda ithalatçı durumunda olan Türkiye için bunların fiyatındaki yükseliş, cari açığı artıracak olumsuz bir gelişme.

İran'la ticaret ve turizm ilişkileri de Türkiye ekonomisi için önemli ve çatışma ortamının bunları olumsuz etkilemesi bekleniyor.

Bu nedenlerden ötürü JPMorgan Türkiye'ye dair ekonomik beklentilerini değiştirdi.

Banka 12 Mart'taki Merkez Bankası toplantısında faiz indirimi bekliyordu fakat artık bunun olmayacağı görüşünde.

Yıl sonu politika faizi beklentisi %30'dan %31'e, enflasyon beklentisini ise %24'ten %25'e çıkardı.

3 Mart'ta açıklanan enflasyon verilerinin ardından pek çok ekonomist de benzer görüşler açıkladı.

'Saldırılar dört hafta sürebilir'

ABD ve İsrail'in İran'da dini lideri Ayetullah Ali Hamaney dahil üst düzey liderlerini öldürdüklerini söyledikleri saldırılara İran, Ortadoğu genelinde misillemelerle yanıt verdi.

ABD Başkanı Donald Trump, 1 Mart'ta İngiliz basınına verdiği demeçte çatışmaların dört hafta kadar sürebileceğini söyledi.