Je, binadamu tumejaaliwa tabia ya asili ya ufisadi? Wasemavyo wanasayansi wa neva

Na Susana P. Gaytan

Role, The Conversation*

Kwa wakati huu, inaonekana kuwa ni jambo lisilopingika kuwa ufisadi ni moja wapo ya madhara mabaya zaidi ambayo yanaweza kuletwa kwa jamii za kidemokrasia.

Matumizi mabaya ya mamlaka, haki, au fursa zinazotolewa kupitia utekelezaji wa madaraka ni kinyume na sheria na kanuni za maadili. Lakini ukweli ni kwamba hutokea tena na tena.

Ni lini (na vipi) msukumo huu wa kimaadili hutokea kwenye ubongo? Je, binadamu tumejaliwa tabia ya asili ya ufisadi?

Wacha tuangalie majibu kwa kuepuka kuwa na dhana kwamba majibu yapo tayari: ufisadi sio ugonjwa, na hakika hauwezi kuepukika.

Sayansi ya neva imeanza kuchunguza jinsi nguvu za kisiasa na muktadha wa kitaasisi unavyoathiri shughuli za ubongo zinazohusiana na maamuzi mabaya au yasiyo ya maadili. Katika ubongo wenye afya, jaribu la kujihusisha na tabia mbaya linapaswa kuunda mgongano kati ya wajibu na hatua. Kwa hivyo, vichocheo vinavyochochea ufisadi - kama vile kupata faida za kibinafsi kwa kutumia vibaya nafasi ya fursa - vinapaswa kukabiliwa na vizuizi, kama vile hofu ya adhabu inayowezekana na vitendo hivyo.

Malipo na kujidhibiti

Imethibitishwa kuwa "kukubali majaribu" au kushindwa na ufisadi kunahitaji uingiliaji kati kwa mifumo kadhaa ya ubongo. Mizunguko inayodhibiti malipo, kujidhibiti, na tathmini ya maadili ya tabia ya kibinafsi ndiyo inayoathiriwa zaidi.

Miongoni mwake, mizunguko inayojulikana zaidi ni ambayo hulipa tabia fulani na kutuhimiza kurudia. Haya ni maeneo ambayo hutoa vichocheo vya neva kwenye ubongo vya kukabiliana na kupata pesa au hali ya kijamii.

Kwa hivyo, kila wakati kitendo cha ufisadi (kwa mfano, hongo kubwa) kinapofanikiwa, uhusiano kati ya neva ambao unakuza marudio ya tabia huimarika. Hii inavuruga usawa kati ya msukumo na udhibiti katika ubongo, ambao hushindwa na ufisadi.

Kwa njia fulani, kuridhika kwa mafanikio kutazuia taratibu za kutathmini maadili ya vitendo.

Hasa, kuna miundo inayohusika na upangaji wa muda mrefu na kuzuia msukumo, ambayo utendaji wake mzuri unapaswa kutusaidia kupinga vishawishi vya kuridhika na kuzingatia faida zingine za baadaye, kama vile kujenga sifa nzuri au kupata kazi za muda mrefu za kisiasa. Lakini kuamsha mizunguko ya kuridhika mara moja huzuia njia hizi.

Kwa kuongezea, ubongo umejikita sana katika kanuni "ukiwa Roma, fanya kama Warumi wanavyofanya," ambayo inaweza kuwa mbaya katika vita dhidi ya ufisadi. Kwa kweli, tabia yetu ya kijamii imechaguliwa, zaidi ya mamilioni ya miaka ya mageuzi, kujumuika katika kikundi, kupitisha kanuni zake, na kwa hivyo kupata idhini ya tabia hiyo.

Ili kutoka ndani hisia za ufisadi inahitaji nguvu kubwa ya kihisia, ubunifu na, mara nyingi, kulipa gharama ya upweke.

Kwa hivyo, iwapo tabia "za kutiliwa shaka" zinatawala katika mazingira yetu, akili zetu zinaweza kuzichukua. Kama jaribio la Solomon Asch lilivyoonyesha miaka iliyopita, shinikizo la kijamii huathiri uamuzi wa mtu binafsi, hata wakati jibu sahihi ni dhahiri.

Kwa hivyo, katika mazingira ambayo hurekebisha ufisadi, shinikizo la rika huamsha maeneo ya ubongo wa kijamii, na kuongeza motisha ya kuiga tabia ya kikundi hata ikiwa inapingana na kanuni za maadili ya mtu binafsi.

Zuia kwa muktadha usioruhusu

Njia bora ya kuzuia ufisadi ni kubadilisha muktadha wa kijamii ambao ubongo wa mwanadamu hubadilika.

Sisi ni viumbe wa kijamii ambao tunahitaji idhini ya wenzetu. Ikiwa hatutadai uwajibikaji au kuishi katika muktadha wa taasisi unaoruhusiwa, tutarekebisha tabia mbovu na kudhoofisha mifumo ya ndani ya heshima.

Hii inasababisha hali ya "kuhalalisha" ambayo inaruhusu tabia isiyofaa kufasiriwa tena hadi inapoanza kutambuliwa kama "muhimu," au angalau "mbaya sana," na hivyo kurekebisha tabia ya kulevya.

Kuna ushahidi mkubwa wa kuunga mkono "marekebisho haya ya kiakili" kwa ufisadi. Miongoni mwao, utafiti kulingana na mbinu za neuroimaging unaonyesha kuwa watu walio madarakani "juu" hurekebisha tathmini yao ya faida zao za kibinafsi.

Ukosefu wa huruma na gharama ya kimaadili

Sayansi ya neve pia imeonyesha kuwa wakati maamuzi yanafanywa kutoka ubongo husindika gharama za kimaadili zinazohusiana na kitendo cha ufisadi kwa huruma zaidi.

Ukosefu wa huruma ni shida nyingine, kwani uwezo huu unachangia ufahamu wa kijamii na hupunguza mwelekeo wa udanganyifu. Ufisadi hupotosha vipaumbele vya jamii, na kuzidisha ukosefu wa usawa. Kwa kuongezea, ubongo unakabiliwa na chochote kinachohusisha faida ya kibinafsi, na hivyo mtu kuwa na "ubinafsi" zaidi.

Kwa kifupi, nguvu ya muda mrefu huelekea kuimarisha tabia ya kujizingatia na kudhoofisha mitandao ya neva ya kujidhibiti. Hii huunda ubongo usio na usikivu, ambapo ishara zote zinazoruhusu usawa kati ya watu binafsi zimezimwa.

Hakuna shaka kwamba ushahidi huu wote unaweza kutoa zana mpya za kuzuia ufisadi. Kuimarisha viwango vya maadili na mitandao ya ufuatiliaji inaweza kutusaidia "kupinga majaribu" kwa kurejesha mifumo iliyozuiliwa katika akili potovu.

Kwa manufaa ya wote, ni muhimu kutekeleza aina bora zaidi za kutoidhinishwa kwa jamii.

*Susana P. Gaytan ni profesa wa fiziolojia katika Chuo Kikuu cha Seville, Uhispania.