روز جهانی آموزش؛ «چشم‌به‌چشم نشدن» طالبان حامی آموزش دختران با هبت‌الله آخوندزاده

«از دست این شیوخ قندهاری معلوم نیست سرحد ما به کجا کشیده خواهد شد»؛ این، جمله یکی از مقام‌های حکومت طالبان است که در یک دیدار غیررسمی با حضور برخی دیگر از اعضای حکومت و افراد بیرون از حکومت گفته بود.

او جزو شماری از مقام‌های حکومت طالبان است که نسبت به مسئله ممنوعیت آموزش دختران و زنان انتقاد دارند و همین امر سبب گلایه‌اش از «شیوخ قندهاری» بوده است.

منظور این مقام حکومت طالبان از «شیوخ قندهاری» روحانیون حلقه نزدیک به هبت‌الله آخندزاده، رهبر حکومت طالبان است. حلقه‌ای که در سیاست‌های کلی نظام طالبان از جمله موضوع ممنوعیت تعلیم و تحصیل دختران نقش جدی‌ای دارند.

۲۴ ژوئیه/جنوری، روز جهانی آموزش است و هر سال در این روز به مسائل متفاوت آموزش دانش‌آموزان توجه می‌شود؛ در افغانستان اما در سه سال گذشته مسئله اساسی این است که چه وقت دختران کلاس شش به بعد و همچنین دانشجویان دختر و زن اجازه تحصیل خواهند داشت؟

چه وقت مکاتب و دانشگاه‌ها بر روی دختران بسته شد؟

در تاریخ ۳ فروردین/ حمل ۱۴۰۱ هفت ماه پس از برسرکار آمدن دوباره حکومت طالبان دختران دانش‌آموز با آغاز سال تحصیلی، صبح زود به مدارس رفته بودند، اما بدون شروع کلاس‌ها از آن‌ها خواسته شد که به خانه برگردند.

حکومت طالبان دو روز قبل گفته بود که دختران می‌توانند به مدرسه بروند. تصمیم‌شان اما در مدت کوتاهی تغییر کرد.

این صحبت‌‌های یکی از دانش‌آموزان دختر در همان روز است که با گریه به خبرنگار طلوع‌نیوز گفت: «وقتی دیروز خبر (اجازه رفتن به مدرسه) را شنیدم، خیلی خوشایند بود برایم، به خدا اشک ریختم از خوشحالی، اما امروز خیلی جگرخون شدم.»

دستور ممنوعیت حضور دختران در کلاس شش به بالا با دستورهای محدودکننده دیگری برای دختران و زنان از جمله ممانعت از رفتن به کار و دانشگاه دنبال شد.

۹ ماه بعد، وزارت تحصیلات عالی حکومت طالبان اعلام کرد که زنان و دختران «تا اطلاع ثانوی» نمی‌توانند در دانشگاه‌های دولتی و خصوصی ادامه تحصیل دهند.

چرا مکاتب و دانشگاه‌ها برای دختران و زنان بسته شد؟

سخنگوی وزارت معارف در همان روزی که دانش‌آموزان به مدرسه رفته و مجبور شدند برگردند، گفت: «دبیرستان‌های دخترانه (دوره متوسطه و لیسه) تا اطلاع ثانوی همچنان به روی دانش‌آموزان بسته خواهند بود.» او بدون توضیحی گفت که دستور از بالا اعلام شده است.

ندامحمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی حکومت طالبان، دست‌کم پنج دلیل را برای بستن دانشگاه‌ها بر روی دختران و زنان اعلام کرده است:

وعده مقام‌های حکومت طالبان درباره بازگشایی مکاتب چه بوده است؟

سه ماه پس از روی‌کار آمدن حکومت طالبان، نورالله منیر، وزیر معارف وقت طالبان گفته بود: «امارت اسلامی (حکومت طالبان) با تحصیل زنان نه تنها مخالفتی ندارد، بلکه آن را حق اسلامی و قانونی آن‌ها می‌داند. آموزش و پرورش زنان در جامعه اسلامی باید در چارچوب اسلامی انجام شود».

او گفت که رهبران مذهبی و علمای دینی (روحانیون) روی طرح جامعی برای تحصیل زنان کار می‌کنند که «هم با فرهنگ افغانستان و شریعت اسلامی و هم با اکثریت ملت همسو باشد». او گفته سپس روند آموزش زنان براساس آن آغاز خواهد شد.

سخنگوی وزارت معارف طالبان هم در روز اعلام ممنوعیت آموزش برای دانش‌آموزان دختر کلاس ششم به بالا گفته بود:«این مکاتب/مدارس پس از تصمیم‌گیری در مورد لباس دانش‌آموزان دختر و معلمان مطابق با قوانین شرعی و سنتی افغانستان بازگشایی خواهند شد.»

چرا وعده‌ها عملی نشده است؟

تاکنون هر چه که مقام‌های حکومت طالبان گفته‌اند حول دو محور بوده است؛ یکی این‌که این ممنوعیت، تا اطلاع ثانوی است و دیگری، دلیل این اقدام ایجاد زمینه آموزش با قوانین شرعی و سنتی جامعه افغانستان است.

حاکمیت طالبان وارد سال چهارم خود شده است، اما در این مدت نشانه‌هایی برای بازگشایی مکاتب و دانشگاه‌ها برای دختران دیده نمی‌شود.

مسئله آموزش دختران و زنان یکی از موضوعاتی است که موجب ایجاد اختلاف بین مقام‌های حکومت طالبان شده است. واکنش‌های شماری از مقام‌های حکومت طالبان حاکی از آن است که بخشی از اعضای کابینه حکومت طالبان با ممنوعیت حق تعلیم و تحصیل، موافق نیستند.

از یکی از وزیران حکومت طالبان نقل قول شده است که او به نحوی به رهبر طالبان این پیام را رسانده است:« دور اول حکومت طالبان به خاطر عدم استرداد اسامه بن لادن به آمریکا، حکومت را از دست دادیم، این‌بار مسئله آموزش دختران به حدی رسیده است که شاید به قیمت حکومت تمام شود.»

مسئله اما این است که هبت‌الله آخوندزاده به همراه حلقه مذهبی نزدیکش به این هشدارها و درخواست‌ها توجهی ندارند. از دید برخی مقام‌های طالبان «امیرالمومنین، واجب الجواب نیست». تاکنون هیچ پاسخی از سوی رهبر طالبان در مورد دلایل ممنوعیت حق تعلیم و تحصیل دختران علنی نشده است.

یک منبع که در شماری از نشست‌های هبت‌الله آخوندزاده حضور داشته گفته است که وقتی مقام‌های حکومت طالبان مثلا سراج‌الدین حقانی، وزیر داخله و ملایعقوب، وزیر دفاع به قندهار می‌روند تا با هبت‌الله آخوندزاده صحبت کنند، «سطح خود را رعایت کرده و در برابر او استدلال نمی‌کنند و حتی در برخی موارد چشم به چشم نمی‌شوند.»

اختلافات درونی حکومت طالبان معلوم نیست در چه سطحی است، مشخص هم نیست که حکومت طالبان چه وقت به وعده خود در زمینه ایجاد فضای مناسب عمل خواهند کرد و «تا اطلاع ثانوی» پایان می‌یابد، موضوع اما این است که اگر به مسئله آموزش دختران و زنان حتی با عینک حکومت طالبان هم دیده شود، طالبان تاکنون در ایجاد زمینه مناسب آموزشی که خودشان حق دختران و زنان می‌دانند، ناکام بوده‌اند.