فهرست شرمساری سازمان ملل چیست و چرا اسرائیل در این فهرست است؟

ارتش و نیروهای امنیتی اسرائیل و شاخه‌های نظامی حماس و جهاد اسلامی فلسطین به فهرست گروه‌های متخلف سازمان ملل متحد اضافه شده‌اند به این اتهام که در طول درگیری‌مرتکب تخلف شدید علیه کودکان شده‌اند. این فهرست با نام «فهرست شرمساری» شناخته می‌شود.

این فهرست ضمیمه گزارش سالانه آنتونیو گوترش، دبیر کل سازمان ملل متحد در مورد کودکان و درگیری‌های مسلحانه بوده است.

جدیدترین گزارش، که دوره بین ژانویه تا دسامبر ۲۰۲۳ را پوشش می‌دهد، در ۱۳ ژوئن منتشر شد.

شورای امنیت سازمان ملل در ۲۶ ژوئن درباره یافته‌های این گزارش بحث کرد.

در جدیدترین گزارش آمده است: «در سال ۲۰۲۳، خشونت علیه کودکان در درگیری‌های مسلحانه با افزایش تکان‌دهنده ۲۱ درصدی تخلفات شدید، به سطح بسیار بالایی رسید.»

در این گزارش آمده است: «تعداد موارد قتل و معلولیت کودکان به میزان خیره کننده ۳۵ درصد افزایش یافته است.»

در گزارش سال ۲۰۲۴، کشور اسرائیل و اراضی اشغالی فلسطینی به عنوان یکی از مناطق با بیشترین تعداد «تخلفات شدید تایید شده» علیه کودکان معرفی شده‌اند.

اکثر تخلفات به اسرائیل نسبت داده می‌شود

سازمان ملل ۵۶۹۸ مورد تخلف را به نیروهای مسلح و امنیتی اسرائیل، ۱۱۶ مورد را به گردان‌های عزالدین قسام حماس و ۲۱ مورد را به گردان‌های قدس جهاد اسلامی‌ فلسطین نسبت داده و آنها را راستی‌آزمایی کرده است.

در این گزارش آمده است که روند رسیدگی به ۲۰۵۱ مورد تخلف دیگر همچنان ادامه دارد.

گزارش سازمان ملل موارد زیر را تأیید کرده است:

• کشته شدن ۲۲۶۷ کودک فلسطینی که بیشتر آنها در غزه بین ۷ اکتبر تا ۳۱ دسامبر کشته شدند که بیشتر حوادث ناشی از اصابت سلاح‌های انفجاری به مناطق مسکونی توسط نیروهای مسلح و امنیتی اسرائیل بود.

• کشتن ۴۳ کودک اسرائیلی که اکثر آنها در اسرائیل و در جریان اقدامات تروریستی ۷ اکتبر، با شلیک گلوله جنگی یا در اثر انفجار راکت یا در تیراندازی متقابل کشته شدند.

• ربودن ۴۷ کودک اسرائیلی توسط گردان‌های عزالدین قسام حماس و دیگر گروه‌های مسلح فلسطینی.

• بازداشت ۹۰۶ کودک فلسطینی به اتهام جرایم امنیتی توسط نیروهای مسلح و امنیتی اسرائیل.

•۳۷۱ مورد حمله به مدارس و بیمارستان‌ها به نیروهای مسلح و امنیتی اسرائیل، شهرک‌نشینان اسرائیلی و عوامل ناشناس نسبت داده شده است.

• ۱۷ حمله به مدارس و بیمارستان‌‌ها در اسرائیل توسط گردان‌های عزالدین قسام حماس، سایر گروه‌های مسلح فلسطینی و عوامل ناشناس صورت گرفته است.

موارد تخلفات فاحش فهرست شده در این گزارش همچنین شامل معلول شدن کودکان و ممانعت از دسترسی به کمک‌های بشردوستانه بوده است.

با این حال، این گزارش نوشته است که «اطلاعات گزارش شده مقیاس کامل تخلف علیه کودکان را نشان نمی‌دهد، زیرا دسترسی ناظران به اطلاعات همچنان یک چالش است.»

«فهرست شرمساری» چیست و چه کسانی در آن هستند؟

قطعنامه مصوب سال ۲۰۰۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد از دبیرکل این سازمان خواست که «طرفین درگیری‌های مسلحانه» را که کودکان را استخدام و از آنها در عملیات نظامی استفاده می‌کنند، شناسایی و معرفی کند.

از آن زمان، این فهرست به گزارش سالانه دبیر کل سازمان ملل متحد به شورای امنیت پیوست شده است.

این گزارش شامل «روندهای مربوط به تاثیر درگیری‌های مسلحانه بر کودکان و اطلاعات مربوط به تخلفات انجام شده» در این زمینه است.

برای این گزارش، نماینده ویژه دبیرکل در امور کودکان و درگیری‌های مسلحانه، که در سال ۱۹۹۶ ایجاد شد، در تاثیر درگیری‌های مسلحانه بر کودکان، شش نوع تخلف جدی را شناسایی می‌کند که در طول درگیری بر آنها اثر می‌گذارد.

پنج مورد از این تخلفات به طور خودکار در «فهرست شرمساری» سازمان ملل ذکر می‌شود:

• استخدام و استفاده از کودکان در جنگ

• کشتن و معلول کردن کودکان

• خشونت جنسی علیه کودکان

• حمله به مدارس و بیمارستان‌ها

• ربودن کودکان

تخلف دیگر ممانعت از دسترسی بشردوستانه به غیرنظامیان از جمله کودکان است.

سازمان ملل می‌گوید: «این نوع اقدامات طبق کنوانسیون چهارم ژنو و پروتکل‌های الحاقی آن ممنوع است و ممکن است جنایت علیه بشریت و جنایت جنگی تلقی شود.»

فهرست فعلی شامل گروه‌های مسلح مانند بوکوحرام، دولت اسلامی – داعش - و طالبان است.

سال گذشته نیروهای مسلح روسیه به این فهرست اضافه شدند.

اسرائیل فهرست را «غیر اخلاقی» خوانده است

در حالی که تاکنون هیچ اظهارنظری از سوی حماس یا جهاد اسلامی درباره گزارش اخیر سازمان ملل صورت نگرفته است، اسرائیل آن را «غیر اخلاقی» توصیف کرده است.

در ۷ ژوئن، کورتنی راتارای ، رئیس ستاد دبیر کل سازمان ملل، طی یک «تماس دیپلماتیک» به گیلاد اردان، سفیر اسرائیل در سازمان ملل اطلاع داد که ارتش این کشور در فهرست قرار خواهد گرفت.

استفان دوجاریک، سخنگوی سازمان ملل، گفته است: «این تماس معمولا با کشورهایی که به تازگی در فهرست قرار گرفته‌اند برقرار می‌شود تا به آنها پیشاپیش هشدار داده شود و مانع از درز اطلاعات شود.»

آقای اردان در واکنش به انتشار این فهرست شامل اسرائیل، ویدیویی از تماس تلفنی خود با آقای راتارای را در یک شبکه ‌ اجتماعی منتشر کرد که در آن گفته است که این گزارش «غیراخلاقی است و صرفا به منزله حمایت از حماس است.»

استفان دوجاریک، بعدا انتشار این بخش ضبط شده در شبکه ایکس را «تکان‌دهنده و غیرقابل قبول» توصیف کرد و افزود: «این چیزی است که طی بیست و پنج سال خدمت در این سازمان هرگز ندیده‌ام.»

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل هم بیانیه‌ای صادر کرد و در آن گفت سازمان ملل متحد «با پیوستن به کسانی که از قاتلان حماس حمایت می‌کنند، نام خود را به فهرست سیاه تاریخ اضافه کرده است.»

آقای نتانیاهو در واکنش به انتشار این فهرست گفت: «ارتش اسرائیل بیش از هر ارتشی در جهان پایبند موازین اخلاقی است و هیچ نظر و تصمیم موهوم سازمان ملل این رویکرد را تغییر نخواهد داد.»

این اولین بار است که اسرائیل به این فهرست اضافه شده، اما این کشور در گزارش‌های قبلی درباره وضعیت کودکان در درگیری های مسلحانه مورد اشاره قرار گرفته بود.

در گزارش قبلی که سال گذشته منتشر شد، آمده بود: «۵۲۴ کودک (۵۱۷ فلسطینی، ۷ اسرائیلی) معلول شدند و ۵۶۳ کودک پس از استنشاق گاز اشک‌آور توسط نیروهای اسرائیلی به کمک پزشکی نیاز پیدا کردند.»

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، پیشتر به دلیل عدم گنجاندن اسرائیل به این فهرست در گزارش‌های قبلی به شدت مورد انتقاد سازمان‌های حقوق بشری قرار گرفته بود.

جو بکر، مدیر حمایت از حقوق کودکان در سازمان دیده‌بان حقوق بشر، پس از انتشار گزارش اخیر گفت: «قرار دادن نیروهای اسرائیلی در فهرست شرمساری سازمان ملل بسیار دیر شده است.»

وی افزود: «گردان‌های عزالدین قسام حماس و گردان‌های قدس جهاد اسلامی فلسطین نیز به حق در این فهرست هستند.»

اگنس کالامار، دبیرکل عفو بین‌الملل در اوایل این ماه نوشت: « ۱۵۰۰۰ کودک کشته شده در غزه باید اسراییل را در فهرست شرم‌آور قرار می‌داد.»

انتشار فهرست چه اثری دارد؟

این گزارش قصد دارد وضعیت کودکان را به اطلاع عموم برساند اما اجرای توصیه‌های آن یا اتخاذ تصمیماتی در ارتباط با آن علیه سازمان‌های مورد نظر به لحاظ حقوق بین‌الملل الزام‌آور نیست.

امانولا-کیارا گیلارد، پژوهشگر ارشد مؤسسه اخلاق، قانون و درگیری‌های مسلحانه درآکسفورد، به بی‌بی‌سی گفت: «قرار دادن کشورها و نهادها در این فهرست عمدتا برای شرمسار کردن آنهاست وهیچ عواقب حقوقی مشخص و فوری به خاطر قرار گرفتن در فهرست ندارد.»

او افزود که با این حال ممکن است انتشار آن بر تصمیم کشورهای دیگر در مورد انتقال تسلیحات به اسرائیل تأثیر بگذارد زیرا ممکن است آنها نگران باشند که در این مورد مشکلات قانونی بروز خواهد کرد اما انتشار این فهرست به خودی خود هیچ تحریم یا تحریم الزام‌آوری را در پی ندارد.

سازمان ملل می‌گوید حماس و جهاد اسلامی فلسطین قبلا توسط اسرائیل، ایالات متحده و بریتانیا و شمار دیگری از کشورها به عنوان سازمان‌های تروریستی اعلام شده‌اند و به عنوان عناصر غیردولتی گنجاندن آنها در این گزارش «بر وضعیت حقوقی آنها اثری ندارد.»

در عین حال گیلارد معتقد است که این فهرست پیامدهای عملی دارد و بررسی و گزارش در مورد کودکان در درگیری‌های مسلحانه باعث می‌شود نظارت بیشتری بر اسرائیل و حماس وجود داشته باشد و ممکن است در قطعنامه‌های شورای امنیت در این زمینه به آنها اشاره شود.

سازمان‌هایی که در گزارش سازمان ملل از آنها نام برده می‌شود، برای خروج از فهرست سازمان ملل متحد باید با این سازمان در جهت تکمیل و اجرای «برنامه‌های عملی» با هدف جلوگیری از تخلفات بیشتر علیه کودکان از نوع ذکر شده در گزارش همکاری کنند.