تشکیل «شورای دفاع » در ایران تصویب شد
دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، تشکیل «شورای دفاع » را در چارچوب اصل ۱۷۶ قانون اساسی تصویب کرد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، ایرنا، ریاست این شورا برعهده رئیس جمهور است و متشکل از سران قوا، فرماندهان نیروهای مسلح و بعضی وزارتخانههای مرتبط است.
دبیرخانه شورای امنیت ملی همچنین گفته است که این شورا « طرحهای دفاعی و ارتقای توانمندیهای نیروهای مسلح را به صورت متمرکز بررسی میکند.»
موضوع «احیاء» شورای عالی دفاع پس از جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و ایران در رسانهها مطرح شد و برخی از آن به عنوان «آرایش دفاعی جدید» یاد کردند.
خبرگزاری تسنیم دیروز در گزارشی نوشت که قرار است با «فعالسازی بخش دیگری از ظرفیتهای قانون اساسی»، نهادی بهنام شورای دفاع تشکیل شود و رؤسای سه قوه، دو نماینده رهبر در شورایعالی امنیت ملی، وزیر اطلاعات، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، فرمانده کل سپاه، فرمانده کل ارتش و فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء اعضای آن باشند.
«حمایت از تقویت همهجانبه توان دفاعی کشور»، «حضور برخی دیگر از فرماندهان نظامی در شورا علاوه بر رئیس ستاد کل نیروهای مسلح» و «سرعت عمل در تصمیمگیریهای مربوط به حوزه دفاعی»، بخشی از اهداف راهاندازی این نهاد عنوان شده بود.
منبع تصویر، irna
مطابق فصل سیزدهم اصل ۱۷۶ قانون اساسی ایران، شورای عالی امنیت ملی میتواند به تناسب وظایف خود شوراهای فرعی از قبیل شورای دفاع و شورای امنیت کشور تشکیل دهد که ریاست هر یک از شوراهای فرعی با رئیسجمهور یا یکی از اعضای شورای عالی است که از طرف رئیسجمهور تعیین میشود.
در گزارش خبرگزاری تسنیم آمده بود که بر مبنای همین اصل قانون اساسی، چند روز پیش ساختار شورای دفاع نیز مصوب شد و رئیسجمهور رئیس شورا خواهد بود «و بهاحتمال بسیار، فردی از نیروهای مسلح کشور از طرف رئیسجمهور بهعنوان دبیر این شورا مشخص میشود.»
روزنامه سازندگی هم در شماره امروز خود نوشت: «در نهاد تازهای که تحلیلگران آن را اتاق جنگ دائمی توصیف میکنند، چهرههای مهمی در رأس ساختارهای امنیتی کشور در حال جابهجایی هستند. علی لاریجانی، چهره باسابقه در عرصه دیپلماسی و سیاست خارجی، بنا به گزارشهای غیررسمی، گزینه اصلی برای دبیری شورایعالی امنیت ملی است و جایگزین علیاکبر احمدیان خواهد شد. احمدیان نیز قرار است مدیریت پروندههایی فوقراهبردی را در شورای دفاع بهعهده گیرد.»
آقای لاریجانی حدود دو سال در زمان ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد دبیر شورای عالی امنیت ملی بود. فعالیتهای اخیر او از جمله سفرش به روسیه و ملاقات با ولادیمیر پوتین سبب این گمانهزنی شده بود که او احتمالا سمتی را جز عضویت در مجمع تشخیص مصلحت و شورای عالی انقلاب فرهنگی به عهده خواهد گرفت.
آقای لاریجانی که مشاور آقای خامنهای است، در سفری اعلام نشده ۳۰ تیر به مسکو رفت. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه، درباره این سفر چنین توضیح داد: «آقای لاریجانی به عنوان فرستاده ویژه رئیسجمهور حامل پیام و دیدگاه کلان جمهوری اسلامی ایران راجع به تحولات منطقه تحولات بینالمللی و همینطور روابط دوجانبه بودند.»
به نوشته روزنامه سازندگی، برخی تحلیلگران معتقدند که «تأسیس شورای دفاع نه حاصل تهدیدهای منطقهای اخیر بلکه نتیجه یک تصمیم بلندمدت برای بازآرایی دقیقتر ساختار تصمیمسازی امنیتی نظام است.»
«به اعتقاد این گروه، نظام سیاسی ایران بهدنبال تفکیک مسئولیتها و ارتقای کارآمدی در مواجهه با تهدیدات نوین ترکیبی، سایبری، جنگهای نیابتی و دیپلماسی نظامی است.»
انتقاد به ضعف امنیتی که در جنگ اسرائیل و ایران بهوضوح روشن شد میتواند از دلایل تشکیل این شورا باشد. در زمان جنگ حتی زمان و مکان جلسه شورای عالی امنیت ملی لو رفته بود و اسرائیل آن را بمباران کرد.
شورای عالی دفاع ملی دولت بازرگان
منبع تصویر، Getty Images
وزارت دفاع دولت موقت مهدی بازرگان پس از انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷، با توجه به «تهدیدات داخلی و خارجی»، پیشنهاد داد شورایی با عنوان «شورای عالی دفاع ملی» تشکیل شود و به بررسی و تصمیمگیری در این زمینه بپردازد.
پس از آن، هیئت وزیران دولت موقت با تشکیل شورایی با همین عنوان موافقت کرد و «شورای عالی دفاع ملی و امنیت به ریاست نخستوزیر، وزیر دفاع ملی، یکی از معاونین منتخب نخستوزیر، رئیس ستاد کل ارتش ملی و سه نفر از افسران عالیرتبه نیروهای مسلح تشکیل شد.»
در قانون اساسی که در سال ۱۳۵۸ در مجلس خبرگان قانون اساسی تصویب شد، این شورا زیر نظر رهبر قرار گرفت و تشکیل شورای عالی دفاع نیز از اختیارات رهبر بود. بر طبق آن قانون اساسی، شورای عالی دفاع شامل هفت عضو بود: «رئیسجمهور، نخستوزیر، وزیر دفاع، رئیس ستاد مشترک ارتش، فرمانده کل سپاه پاسداران و دو مشاور به تعیین رهبر.»
از جمله وظایف این شورا پیشنهاد تعیین فرماندهان عالی نیروهای سهگانه ارتش و همچنین پیشنهاد اعلان جنگ و صلح و بسیج نیروها بود.
آیتالله روحالله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی، در اردیبهشت ۱۳۵۹، علی خامنهای و مصطفی چمران را به عنوان نمایندگانش در شورای علی دفاع منصوب کرد و ۲۰ روز پس از آغاز جنگ ایران و عراق اداره تمامی امور مربوط به جنگ را به شورای عالی دفاع محول کرد.
یک روز پس از صدور این فرمان، اولین جلسه شورای عالی دفاع در تاریخ ۲۱ مهر تشکیل شد.
منبع تصویر، AFP via Getty Images
ابوالحسن بنیصدر تا زمان عزل در خرداد ۱۳۶۰ رئیس شورای عالی دفاع بود و بعد محمدعلی رجایی به عنوان رئیسجمهور جای او را گرفت. علی خامنهای به عنوان رئیسجمهور در مهر ۱۳۶۰ این سمت را به عهده گرفت.
تعیین سیاستهای دفاعی هدایت و نظارت بر طرحهای عملیاتی از وظایف این شورا در زمان جنگ با عراق یود.
پس از بازنگری در قانون اساسی در سال ۱۳۶۸، عنوان «شورای عالی دفاع ملی» به «شورای عالی امنیت ملی» تغییر یافت و مواد مربوط به شورای دفاع از ذیل اصل ۱۱۰ قانون اساسی به اصل ۱۷۶ منتقل شد.
در سالهای بعد، طراحی و اجرای عملیاتها به قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء سپرده شد.
