دومین جشنواره‌ دمبوره‌ صلصال در سوئد؛ «طنین نه به هنرستیزی طالبان»

دومین جشنواره‌ دمبوره‌ی صلصال در روز شنبه ۴ سنبله در شهر اوپسالای سوئد از سوی «اتحادیه‌ صلصال» برگزار شد. در این جشنواره ۹ هنرمند دمبوره‌نواز از چند کشور اروپایی شرکت داشتند.

اتحادیه‌ صلصال سویدن/سوئد یکی از انجمن‌های مهاجران است که در این سال‌ها فعالیت‌هایی قابل توجه در زمینه‌ هنر و ادبیات افغانستان و زبان فارسی داشته است.

برگزاری جشنواره‌ دمبوره نیز در مقطعی که نوای دمبوره و آوای موسیقی در افغانستان از سوی حکومت طالبان ممنوع و مسدود شده، نشان‌گر تلاش این اتحادیه و مجموع اهالی فرهنگ و هنر افغانستان برای زنده و جاری نگه‌داشتن موسیقی در افغانستان است. تلاشی که این جمع در عالم مهاجرت نیز آن را وظیفه‌ خود می‌دانند. چنان‌که علی رضایی، مدیر اتحادیه‌ صلصال نیز بزرگ‌ترین هدف برگزاری این جشنواره را «پاسداری از فرهنگ و هنر بومی و زبان مادری در عالم مهاجرت» می‌داند.

محمدشریف سعیدی شاعر نام‌آشنا و دبیر جشنواره‌ دمبوره در افتتاحیه‌ جشنواره نیز همین اهداف را برجسته کرد. او ضمن صحبت درباره‌ اهمیت و جایگاه موسیقی در فرهنگ جوامع بشری گفت: «رابطه‌ مستقیمی بین پیشرفت و توسعه‌ جوامع و ارج و رواج موسیقی در آن‌ها وجود دارد. او گفت در این روزها که در کشور ما موسیقی موقوف شده و سازهای موسیقی شکسته و سوزانده می‌شود، نشان‌دهنده‌ عقب‌گرد جامعه تحت حاکمیت قرون وسطایی و سرآغاز یک روند خطرناک است.» سعیدی در بخش دیگری از صحبت‌هایش «ملایمت و نرمی موجود در صدا و ملودی‌های دمبوره را پادزهری در برابر خشونت‌های حاکمیت طالبان دانست و گفت برگزاری چنین جشنواره‌هایی بخشی از مبارزه‌ فرهنگیان و هنرمندان افغانستان با سلطه‌ این گروه است.»

این تلاش و تکاپو در آهنگ‌هایی که در جشنواره به اجرا درآمدند نیز نمودی آشکار داشت. مطلع جشنواره اجرای گروهی آهنگ هزارگی «همه‌ مو پگ براریم» بود که هنرمندان مهمان جشنواره در بین اشتیاق حاضران آن را خواندند و نواختند. آهنگی که در این سال‌ها یکی از نمادهای همبستگی مردم و قومیت‌ها در افغانستان بوده است.

در کنار آهنگ‌های عاشقانه‌ای که هنرمندان مهمان در جشنواره اجرا کردند، اکثر آهنگ‌ها درون‌مایه‌ اجتماعی داشتند که در آن‌ها به اوضاع و شرایط افغانستان در بعد از سقوط پرداخته بودند. مثل آهنگ رئوف سرخوش هنرمند مقیم سویدن که ترانه‌اش با این مطلع شروع شده بود:

«کودکی یک ساله دارم، می‌خری؟

دختری چون لاله دارم، می‌خری؟

در بساطم نیست چیزی هم‌وطن

سوز و آه و ناله دارم، می‌خری؟»

حضور بانوی هنرمند رخشانه هنردوست که از آلمان مهمان جشنواره بود، نیز یکی از نقاط قابل ارج این برنامه بود. در دورانی که زنان هنرمند در افغانستان به دلیل نگاه غیرانسانی گروه طالبان به زنان و به هنر، دچار رنج و محدودیتی مضاعف‌اند، این حضور بر تأثیر و زیبایی برنامه افزوده بود. این زیبایی زمانی بیشتر جلوه‌گر شد که دیگر هنرمند مهمان برنامه نبی دلنواز، در نوبت اجرایش از همسرش عادله دلنواز برای همخوانی دعوت کرد که مورد تشویق و ابراز احساسات فراوان حاضرین قرار گرفت.

برگزاری چنین جشنواره‌هایی در وضعیت امروز افغانستان و نیازهایی که جامعه‌ مهاجر و به‌خصوص هنرمندان به آن دارند یک ضرورت است.

اسد سرخوش هنرمندی که از اتریش مهمان جشنواره بود و با اجراهایش سالن را به وجد آورد، در این موضوع می‌گوید: «در زمانه‌ای که طالبان نیمی از جامعه یعنی زنان را از صحنه حذف و آن‌ها را خانه‌نشین کرده و با موسیقی و هنر و دیگر جلوه‌های تمدن دشمنی را در پیش گرفته است، وظیفه‌ ما اهالی هنر است که در چنین برنامه‌هایی دور هم بیاییم امید و شادی خلق کنیم و به طالبان و تندروی‌ها و تبعیض‌گرایی‌ها و تعصب‌ورزی‌های‌ آنان نه بگوییم.

از طرفی برگزاری این جشنواره یک فرصت مناسب برای هنرمندان است که بی‌واسطه با مخاطبان رو‌به‌رو شوند و به صورت زنده برای آن‌ها اجرا کنند و در عالم مهاجرت و دوری از فرهنگ و زبان مادری انگیزه و انرژی برای خلقت‌های تازه‌تر بگیرند. این فرصت به خصوص برای هنرمندانی که اخیراً و بعد از سقوط مهاجر شده‌اند و هنوز گرفتار بحران‌های روحی و کمپ‌ها و ادارات مهاجرتی هستند، غنیمت بزرگی است تا در میان جامعه‌ مهاجر معرفی شوند و روحیه‌شان را بازیابی کنند.»

آثار اجرا شده در این جشنواره به لحاظ کیفیت هنری در سطح خوبی بود. تعدد و تنوع آواها، ملودی‌ها و سبک‌های نواختن تنوع خوبی به جشنواره بخشیده بود.

عصمت الله علی‌زاده هنرآموخته‌ رشته‌ موسیقی در دانشکده‌ هنرهای دانشگاه کابل و هنرمندی که از فرانسه مهمان جشنواره بود درباره‌ سطح و کیفیت هنری آثار اجرا شده می‌گوید: «در کل برنامه از سطح بسیار خوبی برخوردار بود. در واقع ایجاد هماهنگی بین این تعداد هنرمند که تعدادی‌شان برای اولین بار هم دیگر را از نزدیک می‌دیدند، کار دشواری بود، اما خوشبختانه آهنگ‌ها با کیفیت مطلوبی اجرا شدند و این خیلی برای من لذت‌بخش بود که مخاطبان حاضر در سالن خوشبختانه بسیار راضی بودند.»

علی رضایی مدیر اتحادیه‌ صلصال بر برگزاری دوره‌های بعدی جشنواره تأکید دارد و می‌گوید من و همکارانم در اتحادیه‌ صلصال امیدواریم که با تجربه‌ای که از جشنواره‌ امسال به دست آوردیم، دوره‌های بعدی آن را با کیفیتی بهتر برگزار کنیم.»