چرا کره شمالی واکنشی به اعلام حکومت نظامی در کره جنوبی نشان نداد؟

یون سوک یول، رئیس جمهور کره جنوبی، اواخر روز سه‌شنبه - اولین بار در نیم قرن گذشته - با اعلام حکومت نظامی مردم کره جنوبی را در بهت و حیرت فرو برد و دلیل آن را «نیروهای ضد ملی» و تهدیدات کره شمالی عنوان کرد.

اما این تصمیم که ظاهراً با انگیزه‌های سیاسی اتخاذ شده بود، موجی از اعتراضات گسترده را برانگیخت و پارلمان را به واکنش سریع واداشت. نمایندگان در یک جلسه فوق‌العاده، حکم حکومت نظامی را در کمتر از چند ساعت لغو کردند.

یون با قبول شکست، ناگزیر تصمیم پارلمان را پذیرفت و دستور لغو حکومت نظامی را صادر کرد. اما این پایان ماجرا نبود و نمایندگان مجلس اکنون برای استیضاح رئیس‌جمهور به اتهام «رفتار شورشی» آماده می‌شوند.

در پی این رویدادها، هزاران شهروند کره‌ای در سراسر کشور به خیابان‌ها رفتند و خواستار استعفای او شدند.

در پی این بحران سیاسی، کیم یونگ-هیون وزیر دفاع نیز از سمت خود کناره‌گیری کرد. او با صدور بیانیه‌ای ضمن پذیرش «مسئولیت کامل» اعلام حکومت نظامی، از مردم به دلیل «ایجاد سردرگمی و نگرانی» عذرخواهی کرد.

رئیس‌جمهور کره جنوبی کیست؟

یون سوک یول که در سال ۲۰۲۲ در یکی از نزدیک‌ترین رقابت‌های انتخاباتی از زمان آغاز انتخابات آزاد ریاست‌جمهوری در کره جنوبی در دهه ۱۹۸۰ به پیروزی رسید، چهره‌ای نسبتاً جدید در عرصه سیاست این کشور محسوب می‌شود.

این مرد ۶۳ ساله در جریان کارزار انتخاباتی‌اش، از اتخاذ سیاست‌های سختگیرانه‌تر در قبال کره شمالی و مسائل بحث‌برانگیز جنسیتی دفاع کرد. اما دوران ریاست جمهوری او با سلسله‌ای از لغزش‌های کلامی و رسوایی‌های سیاسی همراه بوده که محبوبیت او را به شدت کاهش داده و قدرت دولتش را تضعیف کرده است. وقایع پرهیجان شب اعلام حکومت نظامی، اوج این روند نزولی بود.

کانگ کیونگ-وا، وزیر امور خارجه پیشین کره جنوبی، در گفتگو با بی‌بی‌سی گفت که تصمیم یون نشان می‌دهد او «کاملاً از واقعیت‌های کنونی کشور بی‌اطلاع است.»

به گفته کانگ، آینده سیاسی کشور اکنون کاملاً در دستان خود یون است. او تأکید کرد: «اکنون توپ در زمین رئیس‌جمهور است و اوست که باید راهی برای خروج از بن‌بستی که خود ایجاد کرده، پیدا کند.»

با این حال، یون هنوز از حمایت بخشی از جامعه سیاسی برخوردار است. برخی نمایندگان جناح راست افراطی حزب حاکم، همچنان از مواضع رئیس‌جمهور دفاع می‌کنند.

از جمله این افراد می‌توان به هوانگ کیو-آن، نخست‌وزیر پیشین اشاره کرد که در پیامی در شبکه‌های اجتماعی، خواستار بازداشت وو وون-شیک رئیس مجلس ملی و هان دونگ-هون رهبر حزب یون شد. او این دو را به کارشکنی در برابر اقدامات رئیس‌جمهور متهم کرده است.

هوانگ همچنین با تأکید بر اینکه «این بار باید گروه‌های حامی کره شمالی را ریشه‌کن کرد»، از یون خواست تا با قاطعیت عمل کند. او خواستار انجام تحقیقات گسترده و استفاده از تمامی اختیارات فوق‌العاده رئیس‌جمهور در این زمینه شد.

آیا رئیس‌جمهور استیضاح خواهد شد؟

در حال حاضر، توجه همگان به مسئله استیضاح رئیس ‌جمهوری کره جنوبی است. البته او اولین رئیس‌جمهور کره جنوبی نیست که با چنین وضعیتی روبرو می‌شود.

احزاب مخالف می‌خواهند طرح استیضاح در نشست روز ۷ دسامبر مطرح شود، در حالی که حزب رئیس جمهور اعلام کرده است که با این اقدام مخالف است.

برای اینکه این طرح با اکثریت دوسوم در مجلس ۳۰۰ نفره به تصویب برسد، مخالفان به حداقل هشت رای نمایندگان حزب یون نیاز دارند.

در صورت تصویب طرح استیضاح در مجلس، اختیارات یون بلافاصله به حالت تعلیق درمی‌آید و هان داک-سو نخست‌وزیر، به عنوان رئیس‌جمهور موقت، زمام امور را به دست خواهد گرفت.

پس از آن، دادگاه قانون اساسی - شورایی ۹ نفره که بر شاخه‌های دولت کره جنوبی نظارت دارد - تصمیم نهایی را اتخاذ خواهد کرد. اگر دادگاه استیضاح را تأیید کند، یون از مقام خود برکنار شده و ظرف ۶۰ روز باید انتخابات جدیدی برگزار شود. در صورت رد استیضاح، یون در سمت خود باقی خواهد ماند.

این رویداد یادآور برکناری پارک گئون-هه یکی از رؤسای‌جمهور پیشین در سال ۲۰۱۶ است؛ پرونده فسادی که یون با هدایت تیم دادستانی در آن نقش کلیدی ایفا کرد. پارک پس از تحمل ۴ سال و ۹ ماه حبس، در سال ۲۰۲۲ از زندان آزاد شد.

روه مو-هیون، رئیس‌جمهور پیشین نیز در سال ۲۰۰۴ به سختی از برکناری جان به در برد. در آن زمان، دادگاه قانون اساسی، رأی مجلس به استیضاح او را لغو کرد.

آیا قبلاً در کره جنوبی حکومت نظامی اعلام شده است؟

اعلام حکومت نظامی توسط یون، نخستین مورد از این دست در ۴۵ سال اخیر در کره جنوبی بود. این اقدام، خاطرات تلخ سوءاستفاده‌های گذشته از این اختیار قانونی را در اذهان عمومی زنده کرد.

اگرچه هدف اولیه از وضع قانون حکومت نظامی، مدیریت شرایط اضطراری کشور بود، اما این ابزار قانونی اغلب به عنوان وسیله‌ای برای سرکوب مخالفان، حفظ قدرت و در نتیجه تضعیف دموکراسی مورد انتقاد قرار گرفته است.

در سال ۱۹۴۸، سینگمن ری، رئیس‌جمهور وقت، برای مهار شورشی که در اعتراض به سرکوب قیام جِجو رخ داده بود، حکومت نظامی اعلام کرد. این اقدام به کشته شدن شمار زیادی از غیرنظامیان انجامید.

در سال ۱۹۶۰ و در جریان انقلاب آوریل، بار دیگر از حکومت نظامی سوءاستفاده شد. این بار پس از آنکه پلیس یک دانش‌آموز دبیرستانی را در تظاهرات علیه تقلب انتخاباتی به قتل رساند، اعتراضات علیه دولت ری گسترش یافت.

پارک چونگ-هی، یکی دیگر از رؤسای‌جمهور پیشین نیز بارها برای مقابله با تهدیدات علیه حکومتش، حکومت نظامی برقرار کرد. پس از ترور او نیز، ۴۴۰ روز حکومت نظامی برقرار شد که در نهایت به کشتار گوانگجو در دوران ریاست‌جمهوری چون دو-هوان انجامید.

این رویدادها خاطرات تلخی را در ذهن مردم کره جنوبی به جا گذاشت و باعث شد حکومت نظامی بیشتر به عنوان ابزاری برای حفظ قدرت سیاسی شناخته شود تا تدبیری برای تأمین امنیت عمومی.

از سال ۱۹۸۷، قانون اساسی کره جنوبی شرایط اعلام حکومت نظامی را سخت‌تر کرده و تصویب پارلمان را برای تمدید یا لغو آن الزامی ساخته است.

دموکراسی در کره جنوبی تا چه حد ثبات دارد؟

اقدام شتاب‌زده یون، این کشور را در بهت و حیرت فرو برد؛ کشوری که خود را یک دموکراسی پیشرفته و مدرن می‌داند و راه درازی را از دوران دیکتاتوری پیموده است.

بسیاری از ناظران، وقایع اخیر را بزرگ‌ترین چالش پیش روی جامعه دموکراتیک کره جنوبی در چند دهه گذشته ارزیابی می‌کنند.

به عقیده کارشناسان، این بحران می‌تواند آسیب جدی‌تری به وجهه دموکراتیک کره جنوبی وارد کند؛ حتی بیش از صدمه‌ای که شورش ۶ ژانویه به اعتبار دموکراسی آمریکا وارد کرد.

لیف-اریک ایزلی، استاد دانشگاه ایوا در سئول، معتقد است: «اعلام حکومت نظامی توسط یون هم تخطی از حدود قانونی بود و هم یک اشتباه محاسباتی سیاسی که بی‌جهت اقتصاد و امنیت کره جنوبی را به مخاطره انداخت.»

«او سیاستمداری تحت فشار به نظر می‌رسید که در واکنش به رسوایی‌های فزاینده، موانع و فشارها برای استیضاح، دست به اقدامی مذبوحانه زد. این رفتار احتمالاً تمام این مشکلات را تشدید خواهد کرد.»

اما، علی‌رغم آشفتگی یک شبه در سئول، به نظر می‌رسد دموکراسی کره جنوبی همچنان پابرجاست. کانگ، وزیر امور خارجه پیشین، در گفتگو با بی‌بی‌سی ابراز داشت که از فروکش کردن تنش‌ها «بسیار خرسند» است.

«در طول شب، و با مشاهده عملکرد مجلس ملی و حضور مردم در خیابان‌ها که خواستار لغو این تصمیم بودند، باید اذعان کنم که این رویدادها نشان داد دموکراسی در کشور ما قدرتمند و تاب‌آور است.»

واکنش کره شمالی چیست؟

یون در بیانیه خود، کره شمالی را هدف قرار داد و گفت که این اقدام برای «حفاظت از جمهوری آزاد کره در برابر تهدید نیروهای کمونیستی کره شمالی» و «نابودی نیروهای ضد ملی خائن طرفدار کره شمالی که آزادی و سعادت ملت ما را به تاراج می‌برند» صورت گرفته است.

معمولاً چنین اظهاراتی واکنش کره شمالی را در پی دارد، اما تاکنون هیچ واکنشی از سوی رسانه‌های دولتی این کشور مشاهده نشده است.

فرماندهی نظامی کره جنوبی در بیانیه‌ای که سحرگاه چهارشنبه منتشر شد، اعلام کرد که دستور حکومت نظامی یون لغو شده و «هیچ فعالیت غیرعادی از سوی کره شمالی» مشاهده نشده است.

به گزارش خبرگزاری یونهاپ، در ادامه این بیانیه آمده است: «وضعیت امنیتی در قبال کره شمالی همچنان باثبات است.»

تحلیلگران می‌گویند هنوز دلیل اشاره یون به تهدیدات کره شمالی مشخص نیست، اما بسیاری بر این باورند که این اقدام تأثیر مثبتی بر تنش‌های فزاینده میان دو کره نخواهد داشت.

فیودور ترتیتسکی، پژوهشگر سیاست کره شمالی در دانشگاه کوکمین سئول، معتقد است که «در واقع هیچ راهی برای دولت کره شمالی وجود نداشت تا از این بحران بهره‌برداری کند.»

او به بی‌بی‌سی گفت: «همه چیز به سرعت اتفاق افتاد و تنها چند ساعت به طول انجامید.»