«پشت صحنه»؛ اعتصاب کارگران، فیلم ساختن و یک داستان عاشقانه

«پشت صحنه» اثر تازه‌ای از سدریک کان، فیلمساز فرانسوی است که عالم فیلمسازی و پشت صحنه آن را در داستانی عاشقانه با ترکیب مسائل کارگران و اعتصاب‌ها، دستمایه کار قرار داده است.

او در تلاش بوده تا روایتگر مشکلات یک کارگردان در جهان سینما باشد؛ با طعنه‌های تند و تیز به تهیه کنندگان و روایت مشکلات احمقانه‌ای که آنها در روند یک خلق هنری ایجاد می‌کنند.

این فیلم که به تازگی در جشنواره جهانی فیلم ونیز اولین نمایش جهانی‌اش را تجربه کرد، ضمن آن که پا جای پای «شب آمریکایی» اثر تحسین شده فرانسوا تروفو درباره پشت صحنه عالم سینما می‌گذارد، سعی دارد در شکل و شمایل متفاوت از آن باشد:‌ ترکیب یک فیلم سیاسی- اجتماعی درباره کارگران با ساخت مستندی از پشت صحنه همین فیلم در حال تولید، که خود به بخش بزرگی از فیلم بدل می‌شود و عنوان فیلم هم (Making of) اصلاً می‌تواند اشاره‌ای به ساخت این مستند پشت صحنه باشد.

سدریک کان در گفت و گوی اختصاصی با بی بی سی فارسی درباره این فیلم می‌گوید: «فیلم درباره یک فیلمساز است که می‌خواهد فیلمی درباره کارگران بسازد که می‌خواهند کارخانه‌شان را نجات دهند، اما حالا خود فیلمساز دچار مشکل مالی از طرف تهیه کنندگان می‌شود و باید این مشکل را حل کند.»

نمایش مشکلات کارگران و در واقع وجه سوسیالیستی و اجتماعی فیلم بسیار پر رنگ به نظر می‌رسد و بخش مهمی از فیلم را پیش می‌برد. در عین حال زبان طنز در روایت این موقعیت به کمک فیلمساز می‌آید.

او می‌گوید: «در وهله اول می‌خواستم یک فیلم درباره فیلم ساختن بسازم. یک لحظه احساس کردم که زمان مناسبی برای این کار است. می‌خواستم یک کمدی بسازم درباره مشکلات اجتماعی و کارگری‌ای که می‌تواند در حین ساختن یک فیلم اتفاق بیفتد. چیزی که می‌خواستم نشان دهم این است که سینما سیستمی دارد که گاه بیشتر به سرمایه متکی است تا هنر. از این نظر می‌خواستم دو وجه موازی را پیش ببرم که در یک وجه، کارگران علیه سرمایه داری مبارزه می‌کنند و از سوی دیگر خود فیلمسازی که می‌خواهد این را به نمایش بگذارد با همین مشکل سرمایه مواجه می‌شود.»

فیلم با نوعی خوش بینی به نسل آینده به پایان می‌رسد. در حالی که فرآیند فیلمسازی درون فیلم روند نامطلوبی را طی می‌کند، امید به فیلمسازان جوان و استقلال آنها به نظر می‌رسد جنبه مهمی را در انتها شکل می‌دهد.

اما سدریک کان در این گفت و گو کماکان نگاه تلخی را به نسل آینده در گفته‌هایش بازتاب می‌دهد:

«فکر نمی‌کنم برای نسل آینده چیزی تغییر کند. سیستم قوی‌تر از نسل آینده است. اما نسل جوان امیدوار است چون آنها هنوز وارد سیستم نشده‌اند. وقتی وارد سیستم بشوند، با همین مشکلات روبرو خواهند شد. البته در فیلم امید هست. در پایان، امیدی در داستان عشقی فیلم شکل می‌گیرد. ریشه این امید در اینجاست که آنها جوان هستند. اما ما نمی‌دانیم که در آینده چه برای این شخصیت جوان پیش خواهد آمد: شاید موفق شود و شاید با همین مشکلات دست و پنجه نرم کند. به هر حال وقتی جوان هستی امید داری!»

فیلم در واقع می‌خواهد سه لایه مختلف فیلمسازی را با هم ترکیب کند. لایه اول فیلمی است که ما در حال تماشایش هستیم، لایه دوم فیلمی که فیلمساز درون قصه در حال ساختش است و لایه سوم، فیلم مستندی است که یک جوان از پشت صحنه این فیلم می‌سازد.

در هر کدام از این لایه‌ها اتفاقات مختلف به هم متصل می‌شوند و فیلمساز سعی دارد ارتباطی بین آنها برقرار کند، ضمن آن که خودش می‌گوید از ابتدا سه فیلم جداگانه در ذهن داشته است:

«از ابتدا سه فیلم مختلف در ذهنم وجود داشت. من می‌خواستم یک فیلم درباره کارگران بسازم و یک فیلم درباره فیلم ساختن و یک فیلم هم درباره فیلمسازی که زیر فشار است. بعد فکر کردم شاید این داستان‌ها می‌توانند با هم دیالوگ برقرار کنند. برای همین هر سه را در هم ترکیب کردم.»

چنین فیلمی که روایتگر یک فیلمساز هم هست، نمی‌تواند جدای از دنیای شخصی سازنده‌اش باشد.

کان در جواب این سوال که فیلمساز درون فیلم چقدر به او شباهت دارد، می‌گوید: «صد در صد! یک کار بسیار شخصی است و نوشتن آن بر اساس شخصیت خودم شکل گرفت. همه حرف‌های کارگردان درون فیلم حرف‌های خودم است که بر زبان او جاری می‌شود.»

«پرونده گلدمن» فیلم دیگری است از سدریک کان که این روزها در سینماهای فرانسه اکران شده و سر و صدای زیادی به راه انداخته است.

این فیلم که در ژانر دادگاهی قرار می‌گیرد، پرونده پر سر و صدای پی یر گلدمن، فعال سیاسی، در سال ۱۹۷۹ را مرور می‌کند که اساساً شباهتی به حال و هوای فیلم تازه‌تر کان ندارد.

او در رابطه با جایگاه آخرین فیلمش، «پشت صحنه»، و ارتباط آن با سایر آثارش می‌گوید: «قطعاً اولین فیلم کمدی من است و باید بگویم کمدی ساختن کار ساده‌ای نیست. من واقعاً کسانی را که کمدی می‌سازند تحسین می‌کنم، چون کار بسیار مشکلی است. برای من هم یک چالش بزرگ بود. اما خیلی خوشحالم که این کار را انجام دادم. درباره آثارم فهرستی ندارم که کدام یک را بر دیگری ترجیح می‌دهم. اما همیشه نهایت سعی‌ام را می کنم. این کار را در همین فیلم هم انجام دادم.»