واکسین در خانه یا مسجد؟ اختلاف نظر خانواده‌های افغان در چهارمین دور واکسیناسیون پولیو

با آغاز چهارمین دور کمپاین ملی واکسیناسیون پولیو/فلج اطفال، بحث‌ها درباره تغییر شیوه اجرای این برنامه بار دیگر برجسته شده است.

این مرحله در حالی آغاز می‌شود که افغانستان همچنان یکی از تنها دو کشور جهان است که ویروس فلج اطفال در آن ریشه‌کن نشده و نهادهای صحی درباره افزایش خطر محروم ماندن کودکان، به‌ خصوص نوزادان، هشدار می‌دهند.

دور کنونی واکسیناسیون پولی به این دلیل اهمیت دارد که آمار موارد مثبت این بیماری در ماه‌های اخیر دوباره خبرساز شده و هر اختلال در روند واکسیناسیون می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد.

وزارت صحت عامه حکومت طالبان می‌گوید که این دور از کمپاین از روز دوشنبه ۳ قوس در ۱۷۹ ولسوالیِ ۱۷ ولایت کشور آغاز شده و تا ۶ قوس ادامه خواهد یافت.

به گفته مقام‌ها، در نظر است حدود ۷/۴ میلیون کودک زیر پنج سال واکسین شوند. کمپاین در مناطق مرکزی، جنوبی، شرقی، غربی، شمالی و شمال‌شرقی افغانستان اجرا می‌شود و تیم‌های واکسیناسیون در مساجد و مراکز تعیین شده مستقر خواهند بود.

خانواده‌ها تشویق شده‌اند محل‌های تطبیق واکسین را شناسایی کرده و کودکان‌شان را برای دریافت واکسین به این مراکز ببرند.

نهاد «افغانستان عاری از پولیو» نیز اعلام کرده که این کمپاین در کابل، بلخ، کندز، هرات، نورستان، کنر، ننگرهار، لغمان، خوست، پکتیا، پکتیکا، غزنی، زابل، ارزگان، کندهار، هلمند و فراه اجرا می‌شود.

داکتر شرافت زمان امرخیل، سخنگوی وزارت صحت عامه حکومت طالبان، از مردم خواسته است که مانند گذشته با تیم‌های واکسیناسیون همکاری کنند. او می‌گوید در طول چهار روز این کمپاین، میلیون‌ها کودک باید واکسین شوند و بدون همکاری بزرگان قومی، علما، والدین و افراد با نفوذ، پیشگیری از شیوع این بیماری ممکن نخواهد بود.

واکسین در خانه یا مسجد؟

واکسیناسیون پولیو در افغانستان سال‌ها به‌صورت خانه‌به‌خانه انجام می‌شد، روشی که نهادهای صحی آن را مؤثرترین شیوه برای رسیدن به تمام کودکان، به‌ خصوص نوزادان، می‌دانند. اما حدود یک سال پیش، طالبان این روش را کنار گذاشتند و اکنون واکسیناسیون به مساجد و مراکز صحی محدود شده است.

تغییر شیوه این کمپاین یکی از موضوعات مهمی است که امسال بحث‌های زیادی را ایجاد کرده است.

مقام‌های طالبان در توضیح این تصمیم گفته‌اند که نظارت بر روند واکسین در مراکز ثابت بهتر انجام می‌شود، امنیت واکسیناتورها بیشتر تأمین می‌گردد و مراجعه مردم به مساجد باعث افزایش اعتماد به این روند می‌شود؛ زیرا بسیاری از مردم به پیام‌های ملا امام‌ها گوش می‌دهند.

با این حال، سازمان جهانی صحت هشدار داده که کنار گذاشتن روش خانه‌به‌خانه می‌تواند به‌ویژه در مناطق دورافتاده، نوزادان و کودکان خردسال را از دریافت واکسین محروم کند.

این نگرانی‌ها در روایت خانواده‌هایی که در ولایت‌های مختلف زندگی می‌کنند نیز دیده می‌شود. بی‌بی‌گل، زنی در غرب افغانستان که به‌تازگی شوهرش را از دست داده، می‌گوید در گذشته واکسیناتورها خودشان پشت دروازه می‌آمدند و کودکان را واکسین می‌کردند، اما اکنون او نه محرم دارد و نه وسیله نقلیه تا کودکانش را به مسجد ببرد. او می‌گوید: «اگر واکسین خانه‌به‌خانه دوباره اجرا شود، می‌توانم اطفالم را واکسین کنم.»

زن دیگری در ولایت غور نیز از مشکلات مشابه سخن می‌گوید. او می‌گوید شوهرش تمام روز در مزرعه کار می‌کند و خودش بی‌سواد است؛ «اعلان کمپاین را ندیده‌ام و کسی نیست که کودکانم را به مسجد ببرد».

برای کم کردن بخشی از این چالش‌ها، اداره صحت عامه غور با همکاری نهاد خیریه «باران» و یونیسف برای ۴۳ واکسیناتور این ولایت موترسایکل توزیع کرده تا آنها بتوانند به مناطق دوردست بروند.

با این وجود، بسیاری از خانواده‌ها می‌گویند که این اقدام هم به‌تنهایی نمی‌تواند مشکلات رفت‌وآمد یا محدودیت‌های فرهنگی را رفع کند.

در مقابل، در شماری از ولایت‌های جنوبی، بسیاری از خانواده‌ها از این روش جدید استقبال کرده‌اند و می‌گویند بردن کودکان به مسجد برای‌شان آسان‌تر است.

زنی در قندهار به بی‌بی‌سی گفت: «مردم این مناطق مذهبی هستند و به حرف ملاها گوش می‌دهند، بنابراین وقتی امام مسجد توصیه به واکسین می‌کند، خانواده‌ها با علاقه کودکان‌شان را می‌برند».

با این حال، زن دیگری از همین ولایت یادآور می‌شود که زنان بدون محرم اجازه رفت‌وآمد در شهر را ندارند و تا زمانی که مردان خانواده در خانه نباشند، نمی‌توانند کودکان‌شان را به مسجد ببرند.

او می‌گوید: «قبلاً کارمندان صحی زن به خانه‌ها می‌آمدند و علاوه بر واکسین، معلومات صحی نیز می‌دادند؛ اما اکنون این امکان از بین رفته و زنان در محدودیت بیشتری قرار گرفته‌اند».

براساس آمار سازمان جهانی صحت، در سال جاری میلادی دو مورد مثبت فلج اطفال در افغانستان ثبت شده است؛ یکی در ولسوالی بالامرغاب ولایت بادغیس و دیگری در ولایت هلمند.

افغانستان و پاکستان تنها کشورهایی هستند که این ویروس هنوز در آن‌ها به‌طور کامل ریشه‌کن نشده است.

کارشناسان صحی تأکید می‌کنند که پولیو یک مرض غیرقابل علاج است و تنها راه جلوگیری از فلج دائمی یا مرگ کودکان، دریافت به‌موقع واکسین است.