Tek bir ilaç için her yıl milyonlarca eşek öldürülüyor

Bir tek ilaçta kullanılmak üzere her yıl milyonlarca eşeğin öldürülmesine karşı Afrika Birliği ülkeleri yeni yasal düzenlemelere gitti.

Steve, su satmak ve geçimini sağlamak için eşeklerine güveniyordu. 20 bidon su yüklü arabasını çekiyorlardı. Derileri için çalındıklarında Steve artık çalışamaz hale geldi.

O gün de diğerleri gibi başladı. Steve sabah saatlerinde Nairobi'deki evinden çıktı ve hayvanlarını almak için tarlaya gitti, ancak onları bulamadı.

"Onları göremedim. Bütün gün, bütün gece ve ertesi gün boyunca onları aradım."

Üç gün sonra bir arkadaşı arayıp hayvanların iskeletlerini bulduğunu söyledi.

Steve, "Öldürülmüşlerdi, kesilmişlerdi, derileri alınmıştı" diye anlatıyor.

Bu tür eşek hırsızlıkları, başta Afrika olmak üzere dünyanın pek çok bölgesinde giderek yaygınlaşıyor.

Afrika Birliği ülkeleri geçtiğimiz günlerde azalan eşek nüfusuna tepki olarak eşeklerin kesilmesini ve ihraç edilmesini yasaklamayı öngören yeni bir yasa tasarısını onayladı.

Hayvan hakları savunucuları bu yasağa uyulmasını ve başka ülkelerin de benzer kararlar almasını umuyor.

Çin'deki ilaca talep yüksek

Eşek derisi ticaretinin kökeni, Kenya'daki o tarladan binlerce kilometre uzakta, Çin'e uzanıyor.

Çin'de eşek derisindeki jelatin ile yapılan, Ejiao adlı geleneksel bir ilaca talep çok yüksek.

Bu ilacın sağlığı geliştirici ve gençliği koruyucu özelliklere sahip olduğuna inanılıyor.

Ejiao'nun yapımı için eşek derisi kaynatılıyor ve jelatin elde ediliyor. Bu jelatin toz, hap veya sıvı haline getirilip tüketiliyor veya yiyeceklere ekleniyor.

Eşek derisi ticaretine karşı kampanya yürütenler, Steve gibi insanların ve eşeklerinin, Ejiao'ya olan olağanüstü talebin kurbanı olduğunu söylüyor.

2017'den bu yana kampanya yürüten Eşek Barınağı (Donkey Sanctuary) adlı kuruluş, yeni bir raporda dünyada her yıl en az 5,9 milyon eşeğin Ejiao yapımı için katledildiğini tahmin ediyor.

BBC bu rakamları bağımsız olarak doğrulayamadı, ancak yardım kuruluşu talebin giderek arttığını söylüyor.

Ejiao endüstrisi için tam olarak kaç eşeğin öldürüldüğünü anlamak pek kolay değil.

Afrika'da yasaklandı

Dünyadaki yaklaşık 53 milyon eşeğin üçte ikisinin Afrika'da yaşadığı düşünülüyor.

Eşekler Afrika halkı için önemli bir geçim kaynağı.

Eşek derisi ihracatı bazı ülkelerde yasa dışı bir suç sayılırken Afrika genelinde şimdiye kadar yasaldı.

Talebin ve eşek derisi fiyatlarının yüksek olmasıyla eşek hırsızlığının da körüklendiği söyleniyordu.

Afrika ülkeleri geçtiğimiz günlerde azalan eşek nüfusuna tepki olarak eşeklerin kesilmesini ve ihraç edilmesini yasaklamayı öngören yeni bir yasa tasarısını onayladı.

Ülkeler 17 ve 18 Şubat tarihlerinde tüm devlet liderlerinin Etiyopya'da bir araya geldiği Afrika Birliği Zirvesi'nde bu konuyu görüştü.

Eşek Barınağı için çalışan ve Nairobi'de bulunan Solomon Onyango, "2016 ile 2019 yılları arasında Kenya'daki eşeklerin yaklaşık yarısının [deri ticareti için] katledildiğini tahmin ediyoruz" diyor.

BBC'ye konuşan Onyango, yasağın "eşekleri ve onlara bel bağlayan milyonlarca insanın geçim kaynağını korumak için önemli olacağını" söylüyor.

Hayvan refahı alanında çalışan The Brooke adlı yardım kuruluşunda Doğu Afrika Bölge Müdürü Raphael Kinoti ise yasağın "çok uzun zamandır eşeklerden yararlanan Afrika'daki topluluklar için müthiş bir an" olduğunu söylüyor.

Kinoti, "Derisi için eşek kesimi Afrika'da geçim kaynaklarını aşındırdı, kıtayı kültüründen, biyolojik çeşitliliğinden ve kimliğinden mahrum bıraktı. Tüm Afrika Birliği üyelerini herkesin iyiliği için bu karara uymaya çağırıyoruz" diyor.

Afrika ve Brezilya'daki yasaklar ticareti başka yerlere kaydırabilir mi?

Ejiao üreticileri eskiden Çin'den temin edilen eşek derilerini kullanıyordu.

Ancak Çin'deki Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı'na göre ülkedeki eşek sayısı 1990'da 11 milyon iken 2021'de iki milyonun altına düştü.

Aynı zamanda, Ejiao niş bir lüks olmaktan çıkıp popüler, yaygın olarak bulunabilen bir ürün haline geldi.

Çinli şirketler deriyi başka ülkelerde aramaya başladı. Geçtiğimiz yıllarda Afrika, Güney Amerika ve Asya'nın bazı bölgelerinde eşek mezbahaları kuruldu.

Afrika'da bu durum, ticaret üzerinden acımasız bir çekişmeye yol açtı.

Eşek eti tüketiminin tabu olduğu Etiyopya'da bulunan iki eşek mezbahasından biri 2017 yılında halkın protestoları ve sosyal medyada insanların tepkisi üzerine kapatıldı.

Tanzanya ve Fildişi Sahili gibi ülkeler 2022 yılında eşek derisi kesimini ve ihracatını yasakladı, ancak Çin'in komşusu Pakistan bu ticarete kucak açtı.

Geçen yılın sonunda Pakistan basınında yer alan haberlerde, "en iyi cinslerden bazılarını" yetiştirmek üzere ilk "resmi eşek çiftliğinin" kurulduğu duyuruldu.

Sydney Üniversitesi'nden Çin-Afrika ilişkileri uzmanı Prof. Lauren Johnston'a göre bu oldukça kârlı bir işe dönüştü.

Johnston, Çin'de 2013 yılında yaklaşık 3,2 milyar dolar değerindeki Ejiao pazarının 2020 yılında yaklaşık 7,8 milyar dolara yükseldiğini söylüyor.

Bu durum halk sağlığı yetkilileri, hayvan hakları kampanyacıları ve uluslararası suç araştırmacıları için bir endişe kaynağı haline geldi.

Oxford Üniversitesi'nden uzmanların yaptığı bir araştırmaya göre eşek derisiyle birlikte çeşitli diğer yasa dışı yaban hayatı ürünlerinin ticareti de yapılıyor.

Pek çok kişi, ulusal yasakların bu ticareti daha da yeraltına iteceğinden endişe ediyor.

Ülkeler için temel bir soru da şu: Gelişmekte olan bir ekonomi için eşeklerin ölüsü mü yoksa dirisi mi daha değerli?

Eşek Barınağı'nda veteriner olan Faith Burden, eşeklerin dünyanın pek çok yerinde kırsal yaşamın "kesinlikle ayrılmaz bir parçası" olduğunu söylüyor.

Eşeklerin güçlü ve uyum sağlayabilen hayvanlar olduğunu söyleyen Burden, "Bir eşek 24 saat boyunca su içmeden durabilir ve herhangi bir sorun yaşamadan çok hızlı bir şekilde yeniden sıvı alabilir" diyor.

Ancak tüm bu özelliklerine rağmen eşekler kolay ya da hızlı bir şekilde üremiyor.

Bu yüzden de kampanyacılar, ticaretin kısıtlanmaması halinde eşek nüfusunun azalmaya devam edeceğinden ve daha fazla yoksul insanı bir yaşam çizgisinden ve bir arkadaştan mahrum bırakacağından korkuyor.

Ejiao'nun tarihi

Ejiao, kanı güçlendirmekten uykuya yardımcı olmaya ve doğurganlığı artırmaya kadar sayısız faydası olduğuna inanılan binlerce yıllık bir ilaç.

Ancak Çin'de 2011 yılında yayınlanan ve bir imparatorluk sarayını anlatan televizyon programıyla ilacın popülaritesi artmaya başladı.

Sydney Üniversitesi'nden Çin-Afrika ilişkileri uzmanı Prof. Lauren Johnston, "Zekice bir ürün yerleştirmeydi. Dizideki kadınlar güzel ve sağlıklı olabilmek için her gün Ejiao kullanıyordu. Bu elit kadınlığın bir ürünü haline geldi. İronik bir şekilde, bu artık birçok Afrikalı kadının hayatını mahvediyor" diyor.