สำรวจคำตอบที่เป็นไปได้ ใครจะเป็นผู้ปกครองกาซา หลังมีข้อตกลงหยุดยิงของทรัมป์ ?

"สงครามจบลงแล้ว" ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ แห่งสหรัฐอเมริกา กล่าวอย่างภาคภูมิใจถึงผลลัพธ์ของข้อตกลงหยุดยิงระหว่างอิสราเอลและฮามาส ซึ่งเกิดขึ้นภายใต้การช่วยเหลือของเขาหลังสงครามในฉนวนกาซายืดเยื้อเป็นเวลาสองปี

ข้อตกลงนี้เกี่ยวข้องกับการถอนกองกำลังในระยะแรกของอิสราเอลออกจากพื้นที่บางส่วนของเขตกาซา พร้อมกับการแลกเปลี่ยนผู้ที่ยังถูกคุมขัง นักโทษ และตัวประกันระหว่างทั้งสองฝ่าย

อย่างไรก็ตาม ประเด็นสำคัญที่ระบุไว้ในแผนของทรัมป์ยังคงไม่ได้รับการคลี่คลาย และอาจเป็นภัยต่อข้อตกลงการหยุดยิงครั้งนี้ ดังนั้น อนาคตของกาซาจะเป็นอย่างไร และฮามาสจะปลดอาวุธหรือไม่ บีบีซีพาหาคำตอบในบทความนี้

ใครจะบริหารกาซาตามแผนงานของทรัมป์ ?

แผนของทรัมป์ระบุว่า กาซาควรมี "คณะกรรมการปาเลสไตน์ที่เป็นฝ่ายเทคโนแครตและเป็นกลางทางการเมือง ซึ่งรับผิดชอบการดำเนินงานด้านบริการสาธารณะและเขตปกครองต่าง ๆ ในแต่ละวัน" หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งคือ องค์กรที่ไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใดที่ดูแลบริการต่าง ๆ ของดินแดน เป็นฝ่ายบริหารชั่วคราว

คณะกรรมการชุดนี้จะประกอบด้วยชาวปาเลสไตน์ที่มีคุณสมบัติเหมาะสมและผู้เชี่ยวชาญระหว่างประเทศ ภายใต้การกำกับดูแลของหน่วยงานระหว่างประเทศชุดใหม่ที่เรียกว่า "คณะกรรมการสันติภาพ" ในเอกสารแผนอย่างเป็นทางการ

โดยจะมีการประกาศรายชื่อสมาชิกและคณะผู้บริหารแห่งรัฐคนอื่น ๆ อย่างเป็นทางการ โดยคาดว่าโทนี แบลร์ อดีตนายกรัฐมนตรีอังกฤษจะมีบทบาทด้วยในการบริหารชั่วคราวด้วย

แผนดังกล่าวยังเรียกร้องให้สหรัฐฯ ร่วมมือกับพันธมิตรชาติอาหรับและนานาชาติจัดตั้งกองกำลังรักษาเสถียรภาพระหว่างประเทศชั่วคราว

กองกำลังนี้จะถูกส่งไปประจำการในฉนวนกาซาทันทีเพื่อฝึกอบรมและสนับสนุนกองกำลังตำรวจปาเลสไตน์ที่ผ่านการรับรอง

กองกำลังนี้จะประสานงานอย่างใกล้ชิดกับทางการจอร์แดนและอียิปต์ และมีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นทางออกด้านความมั่นคงภายในระยะยาว

ขณะนี้สหราชอาณาจักรและฝรั่งเศสกำลังดำเนินการตามมติของคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติเพื่อจัดตั้งกองกำลังดังกล่าว

ฮามาสจะปลดอาวุธหรือไม่ ?

อิสราเอลยืนกรานว่า ฮามาสต้องปลดอาวุธ

หลังจากเดินทางกลับสหรัฐฯ จากภูมิภาคตะวันออกกลาง ทรัมป์กล่าวว่า "ถ้าพวกเขาไม่ปลดอาวุธ เราจะปลดอาวุธพวกเขา และมันจะเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและอาจรุนแรง...

"ผมได้คุยกับฮามาสแล้ว และผมบอกว่า พวกคุณจะปลดอาวุธ ใช่ไหม? ใช่ครับ พวกเราจะปลดอาวุธ นั่นคือสิ่งที่พวกเขาบอกผม"

อย่างไรก็ตาม สำนักข่าวเอเอฟพีรายงานโดยได้อ้างคำพูดของเจ้าหน้าที่ฮามาสคนหนึ่งก่อนหน้านี้ว่า การยอมมอบอาวุธนั้น "เป็นเรื่องที่จะไม่สามารถตกลงกันได้ และเป็นไปไม่ได้เลย"

หลังจากข้อตกลงหยุดยิงมีผลบังคับใช้ สำนักข่าวเอเอฟพีได้อ้างคำพูดของเจ้าหน้าที่ฮามาสคนหนึ่งที่ไม่เปิดเผยชื่อ ซึ่งกล่าวว่า กลุ่มฮามาสจะไม่เข้าร่วมในการปกครองฉนวนกาซาในช่วงเปลี่ยนผ่าน

แต่เจ้าหน้าที่รายดังกล่าวบอกกับเอเอฟพีว่า กลุ่มฮามาสจะยังคงเป็น "แกนหลักของปาเลสไตน์"

กลุ่มฮามาสแสดงความกังวลเกี่ยวกับการมีส่วนร่วมของนานาชาติ โดยเฉพาะอย่างยิ่งความเป็นไปได้ของการมีบทบาทของอดีตนายกรัฐมนตรีแบลร์ของอังกฤษด้วย

ตอนนี้กลุ่มนักรบฮามาสอยู่ที่ไหน ?

วิดีโอและภาพถ่ายจากฉนวนกาซาแสดงให้เห็นนักรบฮามาสบนท้องถนนในกาซา หลังจากการถอนกำลังของอิสราเอล

แหล่งข่าวในพื้นที่บอกกับบีบีซีว่า ฮามาสได้ระดมกำลังเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยหลายพันนายเพื่อยึดครองพื้นที่ที่กองกำลังอิสราเอลถอนกำลังออกไป

ทว่า ฮามาสปฏิเสธว่าไม่มีเจตนาที่จะยึดครองฉนวนกาซาอย่างเต็มรูปแบบอีกครั้ง

ใครคือกลุ่มที่ฮามาสกำลังต่อสู้ ?

หลังจากการบังคับใช้ข้อตกลงหยุดยิง ได้เกิดการปะทะกันระหว่างกลุ่มนักรบฮามาสและกลุ่มติดอาวุธ ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บหลายสิบคน

ในระหว่างการเดินทางเยือนตะวันออกกลาง ทรัมป์เคยกล่าวว่าฮามาสได้รับไฟเขียวให้ดำเนิน "ปฏิบัติการด้านความมั่นคงภายใน" ในฉนวนกาซา พร้อมเสริมด้วยว่าฮามาสต้องการ "ยุติปัญหาเหล่านี้" และ "พวกเขาได้รับอนุญาตให้ดำเนินการดังกล่าวมาระยะหนึ่งแล้ว"

แต่เมื่อวันพฤหัสบดี ทรัมป์โพสต์บนทรูธ โซเชียล (Truth Social) ว่า "หากฮามาสยังคงสังหารผู้คนในฉนวนกาซา ซึ่งไม่เป็นไปตามข้อตกลงนี้ เราจะไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากต้องเข้าไปสังหารพวกเขา"

ต่อมาเขาได้ชี้แจงว่า "เรา" ในที่นี้ไม่ได้หมายถึงทหารสหรัฐฯ

จิฮัด ฮาร์บ นักวิเคราะห์ชาวปาเลสไตน์ บอกกับบีบีซีว่า "มีเพียงสองทางเลือกสำหรับอนาคตของกาซา ทางเลือกแรกคือ การปล่อยให้กลุ่มฮามาสที่กำลังอ่อนแอและได้รับผลกระทบจากสงคราม เข้าควบคุมฉนวนกาซาได้ ต้องได้รับความยินยอมจากอิสราเอล หรือทางเลือกที่สองคือ ค่อย ๆ ถ่ายโอนอำนาจให้กับองค์การบริหารปาเลสไตน์ (Palestinian Authority -PA) แต่แนวทางนายกรัฐมนตรีเบนจามิน เนทันยาฮู แห่งอิสราเอล ปฏิเสธ"

องค์การบริหารปาเลสไตน์ยังคงควบคุมเขตเวสต์แบงก์ที่ถูกอิสราเอลยึดครองอย่างจำกัดในตอนนี้

ในเดือน มิ.ย. เนทันยาฮูกล่าวว่า อิสราเอลได้ "ปลุกระดมกองกำลังกลุ่ม" ในฉนวนกาซาเพื่อต่อต้านกลุ่มฮามาส ขณะที่กลุ่มฮามาสเองก็กล่าวหากลุ่มดังกล่าวว่าให้ความร่วมมือกับอิสราเอล

หลังจากมีรายงานว่าเขาอนุญาตให้มอบอาวุธให้กับกลุ่มที่นำโดยยัสเซอร์ อาบู ชาบับ โดยเนทันยาฮูได้กล่าวว่า "มันผิดตรงไหน" ในวิดีโอบนเอ็กซ์ ว่า "มันแค่เป็นการช่วยชีวิตทหารอิสราเอล... และการเผยแพร่เรื่องนี้ก็ช่วยฮามาสเท่านั้น"

ฮามาสเพิ่งปะทะกับกลุ่มอีกกลุ่มหนึ่ง คือ กลุ่มดักห์มัช โดยกล่าวหาสมาชิกบางคนของกลุ่มว่ามีความเกี่ยวข้องกับกลุ่มติดอาวุธที่ภักดีต่ออิสราเอล

มุมมองจากอิสราเอลต่อเรื่องนี้เป็นอย่างไร ?

เอลี นิสสัน นักข่าวชาวอิสราเอล ให้สัมภาษณ์กับบีบีซีแผนกภาษาอารบิกว่า เขาไม่เห็นบทบาทในอนาคตของกลุ่มฮามาสในรัฐบาลกาซา "ไม่เพียงแต่เพราะการต่อต้านของอิสราเอลเท่านั้น แต่ยังรวมถึงความไม่พอใจของประชาชนชาวกาซาหลังจากสงครามสองปี"

ท่าทีของอิสราเอลภายใต้การนำของเนทันยาฮูได้ปฏิเสธบทบาทใด ๆ ของกลุ่มฮามาสในการปกครองกาซา และคัดค้านการกลับมาบริหารกาซาของปาเลสไตน์อีกด้วย

จุดยืนนี้ยิ่งแข็งกร้าวขึ้นหลังจากการโจมตีของกลุ่มฮามาสเมื่อวันที่ 7 ต.ค.

ในการให้สัมภาษณ์กับสถานีโทรทัศน์ฟอกซ์นิวส์ (Fox News) เมื่อเดือน ส.ค. ก่อนที่จะบรรลุข้อตกลงหยุดยิง เนทันยาฮูกล่าวว่า อิสราเอลวางแผนที่จะยึดครองฉนวนกาซาอย่างเต็มรูปแบบ และส่งมอบให้แก่ "กองกำลังปกครองอาหรับ" ที่ไม่เปิดเผยชื่อ

เขากล่าวว่า อิสราเอลตั้งใจที่จะถ่ายโอนการบริหารของฉนวนกาซาให้กับ "กองกำลังอาหรับที่จะบริหารจัดการอย่างเหมาะสม โดยไม่ก่อให้เกิดภัยคุกคามต่อเรา ในขณะเดียวกันก็รับประกันชีวิตที่ดีของประชาชนในฉนวนกาซา"

นิสสันเชื่อว่า รัฐบาลของเนทันยาฮูต่อต้านแนวความคิดในการปล่อยให้ปาเลสไตน์ควบคุมฉนวนกาซา เพราะเขาต้องการหลีกเลี่ยงการเชื่อมโยงทางอาณาเขตระหว่างเวสต์แบงก์และฉนวนกาซา

เขากล่าวเสริมว่า เนทันยาฮูอาจยอมจำนนต่อแรงกดดันจากทรัมป์ที่อนุญาตให้องค์การบริหารปาเลสไตน์มีส่วนร่วมในรัฐบาลกาซาอย่างจำกัด

บทบาทขององค์การบริหารปาเลสไตน์จะเป็นอย่างไร

ตามที่กล่าวไว้ก่อนหน้านี้ องค์การบริหารปาเลสไตน์มีอำนาจควบคุมเขตเวสต์แบงก์ที่ถูกอิสราเอลยึดครองได้อย่างจำกัด

สำหรับแผนของทรัมป์คือ จะให้องค์การบริหารปาเลสไตน์ควบคุมฉนวนกาซาในที่สุด แต่จะต้องเกิดขึ้นหลังจากที่ปาเลสไตน์ดำเนินโครงการปฏิรูปเสร็จสิ้น "ตามที่ระบุไว้ในข้อเสนอต่าง ๆ รวมถึงแผนสันติภาพปี 2020 ของทรัมป์ และโครงการริเริ่มซาอุดีอาระเบีย-ฝรั่งเศส (การเจรจาสันติภาพ)"

การปฏิรูปที่สหรัฐฯ ต้องการนั้นรวมถึงการลดปัญหาทุจริตคอร์รัปชัน ซึ่งเป็นข้อกล่าวหาต่อองค์กรบริหารปาเลสไตน์ด้วย

นับตั้งแต่สงครามปี 1967 อิสราเอลได้ยึดครองฉนวนกาซา แต่ปาเลสไตน์ ซึ่งอยู่ภายใต้การควบคุมของกลุ่มฟาตาห์ ได้เข้าควบคุมพื้นที่ดังกล่าวหลังจากการถอนตัวของอิสราเอลในปี 2005 ก่อนที่จะสูญเสียพื้นที่ให้กับฮามาสในปี 2007 หลังจากการปะทะกันภายในประเทศอย่างรุนแรง

ปาเลสไตน์ก่อตั้งโดยบุคคลหลายคน รวมถึงยัสเซอร์ อาราฟัต อดีตประธานาธิบดีองค์การบริหารปาเลสไตน์ผู้ล่วงลับ

ในช่วงทศวรรษที่ 1990 องค์การปลดปล่อยปาเลสไตน์ (Palestine Liberation Organization - PLO) ซึ่งนำโดยกลุ่มฟาตาห์ ได้ยุติการต่อต้านอิสราเอลด้วยอาวุธอย่างเป็นทางการ และสนับสนุนมติของสหประชาชาติที่เปิดโอกาสให้มีการจัดตั้งรัฐปาเลสไตน์โดยการแข่งเขตพรมแดนในปี 1967

องค์การบริหารปาเลสไตน์ตอบรับกับความคิดริเริ่มนี้ของทรัมป์ โดยโมฮัมหมัด มุสตาฟา นายกรัฐมนตรีแห่งองค์การบริหารปาเลสไตน์ กล่าวกับรอยเตอร์ว่า "เราอยู่ในกาซาแล้ว" พร้อมกล่าวเสริมว่าหลายประเทศ รวมถึงชาติอาหรับ เชื่อว่าองค์การบริหารปาเลสไตน์ควร "รับผิดชอบ" ต่อกาซา เพราะนั่นเป็น "วิธีเดียวที่ทำได้จริงในการทำให้สิ่งต่าง ๆ สำเร็จ"

บทบาทประธานาธิบดีทรัมป์จะเป็นอย่างไร

โดนัลด์ ทรัมป์ กล่าวยืนยันซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า กลุ่มฮามาสต้องยอมจำนนเพื่อยุติความขัดแย้ง แต่มุมมองของเขาเกี่ยวกับอนาคตหลังสงครามของกาซาก็เปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา

ก่อนหน้านี้ เขาพูดถึงการเปลี่ยนกาซาให้เป็น "ริเวียร่าแห่งตะวันออกกลาง" ซึ่งเป็นแนวคิดที่หายไปจากแผนล่าสุดของเขา

แล้วเรารู้อะไรบ้างเกี่ยวกับรายละเอียดของ "สภาสันติภาพ" ใครจะเป็นกลุ่มเทคโนแครตชาวปาเลสไตน์ที่จะเข้ามามีส่วนร่วม

แผนของทรัมป์ไม่ได้ให้รายละเอียดที่ชัดเจนเกี่ยวกับองค์กรระหว่างประเทศนี้ แม้ว่าสื่อต่าง ๆ จะเผยแพร่ชื่อของบุคคลที่ไม่ใช่ชาวปาเลสไตน์ที่เชื่อว่าได้รับการพิจารณาให้เป็นสมาชิกก็ตาม ล่าสุดทรัมป์บอกว่า เขาไม่แน่ใจว่าโทนี แบลร์ "ได้รับความนิยมเพียงพอสำหรับบทบาทนี้" หรือไม่

ในระหว่างเดินทางไปตะวันออกกลาง ทรัมป์หลีกเลี่ยงการตอบคำถามของทอม เบตแมน จากบีบีซี เกี่ยวกับกองกำลังนานาชาตินี้โดยตรง โดยกล่าวว่า

"มันจะเป็นกองกำลังขนาดใหญ่และแข็งแกร่ง แต่จะไม่ได้มีปฏิบัติการใช้บ่อยครั้งนัก เพราะผู้คนจะประพฤติตนอย่างเหมาะสมนั่นเอง"

เขากล่าวเสริมว่า "คณะกรรมการสันติภาพ" ที่กำกับดูแลการเปลี่ยนผ่านของกาซา "จะมีความพร้อมโดยเร็วที่สุด" และเมื่อถูกถามถึงการแก้ปัญหาตามแนวทางสองรัฐ (two-state solution)" ทรัมป์ตอบว่า

"หลายคนชอบรัฐเดียว บางคนชอบสองรัฐ เราจะรอดู ผมยังไม่ได้แสดงความคิดเห็นในเรื่องนี้"

บทบาทผู้ไกล่เกลี่ย

อียิปต์และกาตาร์ ซึ่งเป็นผู้ไกล่เกลี่ยหลัก ได้สนับสนุนกรอบการทำงานระหว่างประเทศที่รู้จักกันในชื่อปฏิญญานิวยอร์ก ซึ่งองค์การสหประชาชาติได้นำสิ่งนี้มาใช้เป็นส่วนหนึ่งของความพยายามในการแก้ไขความขัดแย้งระหว่างอิสราเอลและปาเลสไตน์และผลักดันแนวทางแก้ปัญหาแบบสองรัฐ

ปฏิญญานิวยอร์กเรียกร้องให้มีการจัดตั้งคณะกรรมการบริหารชั่วคราวในฉนวนกาซา ภายใต้การดูแลขององค์การบริหารปาเลสไตน์โดยเน้นย้ำว่าการปกครองและการบังคับใช้กฎหมายทั่วดินแดนปาเลสไตน์ รวมถึงฉนวนกาซา ควรขึ้นอยู่กับองค์การบริหารปาเลสไตน์

วิสัยทัศน์นี้สอดคล้องกับคำแถลงของเจ้าหน้าที่อียิปต์และกาตาร์ที่เชื่อมโยงอนาคตของฉนวนกาซากับการจัดตั้งรัฐปาเลสไตน์

การที่องค์การบริหารปาเลสไตน์จะมีโอกาสพิสูจน์ว่าประสบความสำเร็จในการบริหารฉนวนกาซาอีกครั้งหรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายประการนอกเหนือจากการควบคุมของพวกเขาในปัจจุบัน

รายงานเพิ่มเติมโดย เฮชาม ชาวิช และ ซาคารียา อัยยัด จาก บีบีซี มอนิเทอริง (BBC Monitoring) และ แอนดรูว์ เวบบ์ จาก บีบีซี เวิลด์ เซอร์วิส