عکس‌های کمیاب از دوران استعمار؛ چگونه امپراطوری بریتانیا از عکاسی برای طبقه‌بندی جامعهٔ هند استفاده کرد؟

منبع تصویر، DAG

توضیح تصویر، رقاصه‌های زن اوایل قرن ۲۰ میلادی. این عکس توسط ادوارد تورینز، از اولین عکاسان اروپایی که در شهر بمبئ استدیوی عکاسی داشت، گرفته شده است؛ استودیویی که تخصص آن معرفی این شهر به مخاطبان غربی بود.
    • نویسنده, سدها جی تالک
  • زمان مطالعه: ۵ دقیقه

در نیمهٔ دومِ قرن نوزدهم میلادی، عکاسی به یکی از ترغیب‌کننده‌ترین ابزارهای امپراتوری بریتانیا برای شناخت -و طبقه‌بندی- هند تبدیل شد.

حالا در نمایشگاه تازه‌ای تحت عنوان: «تیپ‌سازی؛ عکاسی از مردم هند، ۱۸۵۵-۱۹۲۰» به همت DAG یک نگارخانهٔ مستقر در دهلی، نزدیک به ۲۰۰ عکس کمیاب از دوره‌ای به نمایش درآمده که در آن کمره برای دسته‌بندی جوامع، تثبیت هویت‌ها و قابل درک کردن پیچیدگی‌های تفاوت‌های اجتماعی هند، برای حکومت استعماری به‌کار گرفته می‌شد.

این نمایشگاه که یک دورهٔ ۶۵ ساله را دربر می‌گیرد، گستره‌ٔ وسیعی از جغرافیای انسانی را ترسیم می‌کند: از جوامع لپچا و بوتیا در شمال‌شرق گرفته تا افریدی‌ها در شمال‌غرب؛ و از توداها در نیلگری تا نخبگان پارسی و گجراتی در غرب هند.

همچنین تصویر کسانی به نمایش گذاشته شده که در رده‌های پایین‌ سلسله‌مراتب اجتماعی استعماری قرار داشتند، از دختران رقاص گرفته تا کارگران مزارع، سلمان‌ها و مارگیرها.

این عکس‌ها نه تنها تنوع جامعه هند را مستندسازی می‌کردند، بلکه به آن شکل و قالب می‌دادند؛ واقعیت‌های سیّال و زیسته را به «تیپ‌های» به‌ظاهر ثابت و قابل‌شناخت تبدیل می‌کردند.

تمرکز این نمایشگاه که زیر نظر سودشنا گوا، تاریخ‌نگار، برگزار شده است، بر مجموعه کتاب‌های «مردم هند» است؛ مجموعهٔ تأثیرگذارِ هشت‌جلدیِ عکاسی که بین سال‌های ۱۸۶۸ تا ۱۸۷۵ منتشر شد. همچنین در این نمایشگاه نسخه‌های آلبومین و نقره‌-ژلاتینِ عکاسانی چون ساموئل بورن، لالا دین دیال، جان برک و استودیوی شپرد و رابرتسون به نمایش درآمده‌است؛ چهره‌هایی که تصاویرشان به شناسایی زبان بصری آن دوران کمک کرد.

آشیش آناند، مدیرعامل نگارخانهٔ DAG، می‌گوید: «این مجموعه در کنار هم، تاریخ عکاسی قوم‌نگاری و تأثیر آن بر ادارهٔ استعماری بریتانیا و مردم هند را روایت می‌کند، پروژه‌ای که از حیث اندازه و عمق، پیش از این هرگز در هند دیده نشده بود.»

گزیده‌ای از تصاویر این نمایشگاه را در ادامه ببینید:

منبع تصویر، DAG

توضیح تصویر، زنانی هندی تپی یا (تپاله) گاو را در سبدها انتقال می‌دهند. بمبئی، ۱۸۹۰ عکس از ادوارد تورینز. اینجا زنان در حال انجام کارهای خانه نشان داده شده‌اند، به کارهایی‌ مشغول اند که معمولا در داخل خانه انجام می‌شود اما برای گرفتن عکس به بیرون آورده شده‌اند.

منبع تصویر، DAG

توضیح تصویر، زنی هندی، این عکس توسط فلیکس مورین در ۱۸۹۰ گرفته شده است. زنان در این نمایشگاه حضور پررنگ دارند. این پرتره دوران استعمار که با دقت فراوان گرفته شده، هم نگاه انسان‌شناسانه آن زمان را بازتاب می‌دهد هم ظرافت عکاسی کمره‌های اولیه را به تصویر می‌کشد.

منبع تصویر، DAG

توضیح تصویر، این عکس از سال ۱۸۶۲، تحت عنوان «گروه افریدی‌ها از گذرگاه خیبر» که توسط چارلز شپرد گرفته شده، افرادی از قبیله پتان را نشان می‌دهد که بریتانیایی آن‌ها را مردمانی «به‌شدت مستقل» توصیف می‌کردند. پتان‌ها در مرز هند با افغانستان کنونی زندگی می‌کردند.

منبع تصویر، DAG

توضیح تصویر، تصویر سلمانی در کنار جاده، که توسط عکاس ناشناس گرفته شده است. این گونه عکس‌ها که اغلب داد‌وستد محلی و زندگی روزمره مردم را به تصویر می‌کشند؛ زندگی مردم عادی را به سوژه‌های قوم‌‌شناسانه تبدیل کرده است.

منبع تصویر، DAG

توضیح تصویر، ویلیام جانسن از بنیان‌گذاران انجمن عکاسی بمبئی، این عکس را با عنوان «بانوان براهمنی» در شماره ۱۸۵۷ البوم عکاسی مجله «آماتور هندی» نشر کرد. متنی که ضمیمه عکس است این زنان را، جوان و باهوش توصیف کرده. متن می‌افزاید که این زنان با تشویق پدر و حمایت شوهران‌شان به بمبئی رفته‌اند تا در یک مکتب ویژه زبان انگلیسی بیاموزند.

منبع تصویر، DAG

توضیح تصویر، گروهی از مردان از نخبگان پارسی. عکس به احتمال زیاد توسط ویلیام جانسن گرفته شده است. این مردان در مقابل عمارتی مرتبط به حکومت استعماری بریتانیا نشسته اند. ظاهر آراسته این مردان هویت شان را از بقیه جامعه متمایز می‌کند.

منبع تصویر، DAG

توضیح تصویر، گروهی از جوانان بوتیا، سال۱۸۹۰. این مجموعه شامل عکس‌هایی از مردم سیکیم، بوتان و تبت می‌شود. مناطقی خارج از قلمرو امپراطوی بریتانیا. لیپچاها، بودیاها و تبتی‌ها توسط بنجامین سیمپسون عکاسی شده‌اند.

منبع تصویر، DAG

توضیح تصویر، نوازندگان موسیقی در یک معبد باستانی بودایی در مهاراشترا که در صخره‌ا‌ی تراشیده شده. عکس از چارلز اسکات، بدون تاریخ.

منبع تصویر، DAG

توضیح تصویر، خانواده‌ای هندی در سنگاپور، اواخر قرن نوزدهم. برخی از تصاویر این دوره، مردمانی از شبه‌جزیره مالایا، سنگاپور و چیتاگونگ در بنگله‌دیش را نشان می‌دهند.